Buổi tiếp đón nồng hậu tại quê hương giáo sĩ Francisco de Pina
Ngày 6/10, Chủ tịch thành phố Guarda cùng các lãnh đạo Hội đồng thành phố đã tiếp đoàn Việt Nam do Đại sứ Nguyễn Mạnh Thắng dẫn đầu. Tham dự có các nhà nghiên cứu, đại biểu, doanh nhân, nghệ sĩ, cùng đông đảo bà con cộng đồng người Việt Nam và bạn bè Bồ Đào Nha.
Phát biểu tại buổi tiếp, thay mặt Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha, Đại sứ gửi lời cảm ơn chính quyền thành phố Guarda, Ban Tổ chức, Hội Tôn vinh Văn hóa Việt cùng các cá nhân, tổ chức của hai nước đã dành nhiều tâm huyết chuẩn bị cho chuỗi hoạt động.
Đại sứ cho biết đây là lần thứ ba ông đến thăm Guarda, quê hương của giáo sĩ dòng Tên Francisco de Pina. Theo ông, chuyến thăm mang ý nghĩa đặc biệt khi hai bên gặp nhau tại chính quê hương của vị giáo sĩ, để cùng nhìn lại một câu chuyện trong lịch sử chữ viết tiếng Việt và tiếp tục vun đắp tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.
Nhắc lại lịch sử, Đại sứ cho biết vào giữa thế kỷ XVII, giáo sĩ Francisco de Pina đã đến Việt Nam, học tiếng Việt và tìm hiểu cách ghi lại tiếng Việt bằng mẫu tự Latinh. Các nghiên cứu của ông về cách phát âm và thanh điệu là một trong những đóng góp tiên phong cho quá trình hình thành chữ Quốc ngữ. Đại sứ nhấn mạnh đây là quá trình lâu dài, có sự tham gia của người Việt Nam cùng nhiều giáo sĩ, học giả qua các thời kỳ.
Ngày nay, chữ viết tiếng Việt hiện diện trong mọi mặt đời sống, và với cộng đồng người Việt ở nước ngoài, tiếng Việt còn là sợi dây gắn kết các thế hệ với quê hương. Vì vậy, phía Việt Nam trân trọng sự quan tâm của thành phố Guarda đối với di sản của giáo sĩ Francisco de Pina.
Đại sứ mong các hoạt động sắp tới sẽ giúp người dân hai nước hiểu thêm về di sản chung, mở ra những kết nối mới về văn hóa, giáo dục, thúc đẩy hợp tác giữa các địa phương và tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp hai nước tìm hiểu, hợp tác.
Khai mạc tại Teatro Municipal da Guarda
Lúc 14h30 ngày 7/10, sự kiện chính thức khai mạc tại Teatro Municipal da Guarda (TMG), với sự tham dự của đại diện chính quyền thành phố, đoàn Đại sứ quán Việt Nam, các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và đông đảo cộng đồng.
Trong phát biểu khai mạc, đại diện APCV và Ban Tổ chức nhắc lại câu hỏi mang theo từ Guarda về Paris năm 2023: “Vì sao một người Bồ Đào Nha sinh ra tại Guarda, cách Việt Nam hàng nghìn cây số, lại có mặt trong câu chuyện về lịch sử chữ viết tiếng Việt?” Ba năm sau, câu hỏi ấy đã đưa Ban Tổ chức trở lại chính quê hương của Francisco de Pina.
Việc lựa chọn kết nối nhà nghiên cứu với cộng đồng, tư liệu quá khứ với câu hỏi hôm nay, và những con người sống cách xa nhau nhưng cùng quan tâm đến một câu chuyện chung. Đặc biệt trân trọng sự đồng hành của Võ sư Trần Nguyên Đạo, người có gần hai mươi năm nghiên cứu lịch sử chữ Quốc ngữ, tác giả công trình Thuyết Quốc ngữ La Tinh, hiện có mặt tại Guarda cùng các võ sinh của Tổng Liên đoàn Vovinam Việt Võ Đạo Pháp.
Nhìn lại lịch sử đầy đủ, công bằng và nhiều chiều
Theo đại diện Ban Tổ chức, trong thời gian dài, khi nói đến sự hình thành chữ Quốc ngữ, tên tuổi Alexandre de Rhodes thường được biết đến rộng rãi hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu và tư liệu công bố trong những thập niên gần đây đã giúp nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò của Francisco de Pina, Gaspar do Amaral, António Barbosa, cùng đóng góp của người Việt Nam trong quá trình hình thành và phát triển hệ thống chữ viết này.
Bài phát biểu nhấn mạnh mục đích của Guarda 2026 không phải là thay một cái tên bằng một cái tên khác, mà là đưa các tư liệu, nghiên cứu và góc nhìn khác nhau đến gần nhau hơn. Trong đó, Francisco de Pina xứng đáng được ghi nhận với vai trò tiên phong ở những bước đầu của quá trình Latinh hóa tiếng Việt.
Sự kiện vì thế không chỉ nói về một nhân vật, mà kể về hành trình của chữ viết, của những con người và các cuộc gặp gỡ giữa Việt Nam và Bồ Đào Nha suốt hơn bốn thế kỷ.
Chương trình đa dạng
Trong những ngày diễn ra sự kiện, hành trình ấy được kể qua nhiều hình thức: nghiên cứu và tọa đàm học thuật; tư liệu và phim tài liệu; tác phẩm nghệ thuật, nhiếp ảnh mang từ Việt Nam sang; hoạt động văn hóa và biểu diễn Vovinam Việt Võ Đạo; và sự hiện diện của những con người đến từ Việt Nam, Bồ Đào Nha, Pháp cùng nhiều nơi khác.
Ngay sau lễ khai mạc, khán giả tham quan triển lãm giao lưu văn hóa và xem bộ phim tài liệu "Francisco de Pina – Người Bồ Đào Nha đã viết nên tương lai của Việt Nam".
Lời tri ân và thông điệp
Đại diện APCV và Ban Tổ chức cảm ơn Thành phố Guarda, Thị trưởng Sérgio Costa, bà Cláudia Guedes, ông Luís Prata Bernardo cùng các cộng sự; Đại sứ Nguyễn Mạnh Thắng và phái đoàn; Võ sư Trần Nguyên Đạo và Tổng Liên đoàn Vovinam Việt Võ Đạo Pháp; cùng các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, đối tác đã vượt chặng đường dài đến Guarda.
Khép lại phát biểu, bà gửi gắm tinh thần dành cho Guarda 2026: "Nhìn lại lịch sử để hiểu. Hiểu để trân trọng. Trân trọng để gìn giữ và trao truyền." Bằng tiếng Bồ Đào Nha, bà cảm ơn thành phố Guarda vì sự đón tiếp nồng hậu và hô vang "Viva a amizade entre o Vietname e Portugal!" (Việt Nam – Bồ Đào Nha hữu nghị muôn năm).
Chuỗi hoạt động Guarda 2026 tiếp tục diễn ra trong những ngày tới.
