Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, xung đột địa chính trị kéo dài tại một số khu vực đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics, năng lượng và bảo hiểm hàng hóa lên cao. Cùng với đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về xanh hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và phòng vệ thương mại, buộc doanh nghiệp phải thích ứng nhanh nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh.
Dù đối mặt với nhiều áp lực, hoạt động xuất nhập khẩu của Hà Nội vẫn giữ được nền tảng tăng trưởng nhất định. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của thành phố đạt hơn 20,7 tỷ USD, tăng 8,4% so với năm trước, trong khi nhập khẩu đạt hơn 47,2 tỷ USD, tăng 13%.
Bước sang quý I/2026, xuất khẩu ước đạt khoảng 4,185 tỷ USD, giảm 8,6% do nhu cầu toàn cầu suy yếu, nhưng nhập khẩu vẫn tăng mạnh lên 12,337 tỷ USD, cho thấy hoạt động sản xuất trong nước tiếp tục được duy trì. Đáng chú ý, nhiều thị trường chủ lực vẫn ghi nhận tăng trưởng tích cực như Hoa Kỳ, ASEAN, EU và Trung Quốc, phản ánh khả năng thích ứng dần được cải thiện của doanh nghiệp Hà Nội trước biến động quốc tế.
Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của thành phố tiếp tục tập trung vào nông sản, dệt may, da giày, điện tử, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, đồ gỗ và sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Trong đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn đóng vai trò quan trọng.
Tại Hội nghị, nhiều doanh nghiệp đã thẳng thắn nêu các khó khăn phát sinh trong thực tiễn hoạt động. Một số thủ tục hải quan liên quan đến luân chuyển nội bộ hàng hóa, thiết bị và xử lý tài sản công nghệ thông tin còn phức tạp, kéo dài thời gian xử lý. Việc triển khai hồ sơ điện tử trong một số lĩnh vực chưa đồng bộ khiến doanh nghiệp phải thực hiện song song cả hồ sơ giấy và hồ sơ số. Ngoài ra, quy định quản lý đối với một số nhóm hóa chất còn chồng chéo, ảnh hưởng đến tiến độ thông quan và kế hoạch sản xuất.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, chi phí thủ tục và thời gian xử lý hồ sơ được xem là yếu tố tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa quy trình, tăng cường kết nối dữ liệu và triển khai hiệu quả cơ chế một cửa liên thông nhằm giảm chi phí và rút ngắn thời gian xử lý.
Bên cạnh đó, các đề xuất về hỗ trợ tài chính cũng được đưa ra. Ông Nguyễn Vân - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP Hà Nội (HANSIBA) cho rằng, việc giảm lãi suất vay xuống mức 5 - 6% đối với doanh nghiệp xuất khẩu sẽ giúp giảm áp lực chi phí vốn, đặc biệt trong bối cảnh đơn hàng cạnh tranh gay gắt. Các giải pháp được gợi ý bao gồm xây dựng gói tín dụng ưu đãi theo chuỗi cung ứng và tận dụng nguồn vốn huy động chi phí thấp.
Ở góc độ chính sách, thành phố đã ban hành kế hoạch thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 với mục tiêu tăng trưởng khoảng 12%. Trọng tâm là khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do với các thị trường lớn như: Hoa Kỳ, EU, Hiệp định CPTPP, Vương quốc Anh, Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Song song với đó, nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp sẽ được triển khai, bao gồm xúc tiến thương mại, kết nối với hệ thống phân phối quốc tế, đào tạo về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn môi trường và phòng vệ thương mại.
Hội nghị cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình xuất khẩu theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Các chuyên gia cho rằng trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm ở giá rẻ hay sản lượng lớn, mà phụ thuộc vào khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh, minh bạch chuỗi cung ứng, tốc độ giao hàng và sức mạnh thương hiệu.
Phát biểu tại Hội nghị, ông Võ Nguyên Phong - Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội khẳng định, cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu là lực lượng nòng cốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế của Thủ đô trong tiến trình hội nhập. Ông cho biết, thành phố sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ, từ cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí logistics đến thúc đẩy chuyển đổi số và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Hội nghị không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ những khó khăn trước mắt mà còn thể hiện định hướng dài hạn của Hà Nội trong việc xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu hiện đại, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu cạnh tranh ngày càng khốc liệt, việc chủ động tận dụng các hiệp định thương mại, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực doanh nghiệp sẽ là yếu tố then chốt giúp Thủ đô duy trì vai trò đầu tàu thương mại của khu vực phía Bắc trong những năm tới.
