Tham gia Hội thảo gồm có: Bà Đặng Kim Hoa – Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp; ông Lê Thanh Trang – Phó Giám đốc Sở tư pháp TP. Cần Thơ; Đoàn Luật TP. Cần Thơ; cùng các Văn phòng Luật sư trong và ngoài tỉnh, và các sở, ban, ngành có liên quan.
Khơi thông “điểm nghẽn” thể chế – Mệnh lệnh từ thực tiễn
Nhìn lại chặng đường thi hành Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012), không thể phủ nhận những bước tiến dài của thể chế. Tính đến cuối năm 2025, cả nước đã có hơn 21.217 luật sư hành nghề trong hơn 6.300 tổ chức hành nghề, tăng gấp gần 4 lần so với năm 2006. Đội ngũ này đã đóng góp to lớn vào việc bảo vệ công lý, quyền tự do, dân chủ của công dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, chiếc áo cơ chế cũ sau hai thập kỷ đã trở nên quá chật chội trước sự vận động mạnh mẽ của thực tiễn. Tờ trình của Bộ Tư pháp đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế mang tính “gót chân Achilles” của hệ thống hiện hành như:
Một là, sự dàn trải và thiếu thống nhất: Quy định về điều kiện hành nghề, gia nhập tổ chức xã hội - nghề nghiệp và quy trình quản lý nhà nước còn chồng chéo, chưa rõ ràng.
Hai là, khoảng trống chất lượng: Một bộ phận luật sư còn yếu về kỹ năng hành nghề quốc tế và ngoại ngữ. Nghiêm trọng hơn, xuất hiện hiện tượng lệch lạc về tư tưởng chính trị, đạo đức nghề nghiệp bị xem nhẹ ở một số ít cá nhân.
Ba là, thị trường tự phát, thiếu minh bạch: Tình trạng cá nhân không phải luật sư nhưng vẫn núp bóng cung cấp dịch vụ pháp lý diễn ra phức tạp tại nhiều địa phương, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín toàn ngành.
Bốn là, bất cập trong mô hình tự quản: Vai trò tổ chức tự quản (Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư) có lúc, có nơi chưa đáp ứng được kỳ vọng, mối quan hệ phối hợp giữa quản lý nhà nước và tự quản chưa thực sự nhuần nhuyễn.
Trước yêu cầu từ các Nghị quyết Đại hội XIII, XIV của Đảng và đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc cải cách toàn diện Luật Luật sư trở thành một mệnh lệnh mang tính lịch sử.
Năm “mũi đột phá” định hình diện mạo mới của nghề luật sư
Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) trình Chính phủ bao gồm 06 chương, 36 điều (được tinh gọn từ 93 điều của Luật hiện hành thông qua việc gộp và lược bỏ). Xem xét kỹ nội dung dự thảo, có 5 điểm đổi mới cốt lõi mang tính chiến lược:
Thứ nhất, bổ sung tiêu chuẩn có bản lĩnh chính trị vững vàng vào tiêu chuẩn của luật sư. Theo đó, lần đầu tiên tiêu chuẩn luật sư được bổ sung cấu phần mang tính định hướng rõ ràng, đó là, luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần dũng cảm và kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực.
Luật sửa đổi quy định bên cạnh bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, luật sư phải tham gia bồi dưỡng về nhận thức chính trị hằng năm. Song song đó, quy trình trở thành luật sư được tinh giản mạnh mẽ từ bốn bước còn hai bước.
Thời gian đào tạo nghề luật sư là 12 tháng. Dự thảo luật giao cho chính phủ quy định chi tiết nội dung này, đồng thời, sửa đổi phù hợp các cơ chế miễn giảm tập sự để đảm bảo mọi luật sư bước ra thị trường đều có chất lượng đồng đều.
Thứ hai, tạo điều kiện tối đa cho luật sư tập sự được thực hành nghề nghiệp. Thay vì chỉ đóng vai trò học việc thụ động dự thảo....
Thứ ba, minh bạch hóa thị trường dịch vụ pháp lý và thúc đẩy “chuyển đổi số”: Luật mới đưa ra định nghĩa rõ ràng, toàn diện về dịch vụ pháp lý (bao gồm tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng, tư vấn pháp luật...). Để bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ, Luật nghiêm cấm các hành vi mạo danh luật sư, quảng bá sai sự thật hoặc dùng tên gọi gây nhầm lẫn.
Đặc biệt, dự thảo dành riêng không gian lớn cho ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số (Điều 2, Điều 5). Việc xây dựng hệ thống phần mềm quản lý, cơ sở dữ liệu điện tử toàn quốc về luật sư sẽ cho phép người dân dễ dàng tra cứu, chia sẻ dữ liệu liên thông giữa cơ quan quản lý, tổ chức hành nghề và các cơ quan tố tụng.
Việc thỏa thuận dịch vụ pháp lý bằng hình thức điện tử cũng được chính thức công nhận với điều kiện hoàn thành trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận vụ việc (Điều 18).
Thứ tư, hiện đại hóa tổ chức hành nghề và hội nhập quốc tế: Để tạo điều kiện cho các văn phòng luật sư tích tụ tư bản, nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, dự thảo cho phép thành lập các công ty luật trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có thành viên góp vốn là tổ chức (thay vì chỉ có cá nhân như trước).
Đối với khối luật sư nước ngoài, quy định được điều chỉnh chặt chẽ nhưng thông thoáng hơn: cho phép tổ chức hành nghề nước ngoài tại Việt Nam cử luật sư nước ngoài hoặc luật sư Việt Nam làm Trưởng chi nhánh/Giám đốc công ty, đồng thời yêu cầu bắt buộc phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đầy đủ để bảo vệ quyền lợi khách hàng trong nước.
Thứ năm, đổi mới mô hình quản lý: Kết hợp hài hòa giữa Nhà nước và Tự quản Dự thảo Luật phân định rõ ranh giới: Bộ Tư pháp thống nhất quản lý nhà nước trên phạm vi toàn quốc; UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm tại địa phương.
Đồng thời, phân cấp, giao quyền mạnh mẽ cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư trong công việc hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp, giám sát đạo đức, giải quyết khiếu nại, tố tụng nội bộ và chủ trì tổ chức các kỳ thi quốc gia theo nguyên tắc “lấy thu bù chi”, giảm tải tối đa gánh nặng cho ngân sách nhà nước.
Lộ trình thực thi và kỳ vọng vào tương lai
Theo lộ trình trình bày trong Tờ trình, dự án Luật Luật sư (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (Tháng 10 năm 2026) và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027. Để chuẩn bị cho sự chuyển mình lớn này, Bộ Tư pháp đã xây dựng một kế hoạch tổng thể, toàn diện về nguồn lực và các điều kiện bảo đảm như:
Một là, hoàn thiện hạ tầng pháp lý: Khẩn trương soạn thảo các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đồng bộ ngay khi Luật được thông qua để tránh khoảng trống pháp lý.
Hai là, tuyên truyền và phổ biến: Phát động chiến dịch truyền thông sâu rộng đến các Bộ, ngành, cơ quan tố tụng, tổ chức xã hội và toàn thể nhân dân để tạo sự đồng thuận cao.
Ba là, chuẩn bị nguồn lực tài chính & công nghệ: Ngân sách nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ cho công tác phát triển đội ngũ luật sư phục vụ hội nhập quốc tế; song song đó là đẩy mạnh xã hội hóa đối với việc tổ chức kỳ thi quốc gia hành nghề luật sư để giảm chi phí cấp Chứng chỉ.
Qua đó, Luật Luật sư không chỉ là câu chuyện của riêng ngành tư pháp, mà là viên gạch nền móng vững chắc đóng góp vào công cuộc kiến tạo một môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, an toàn và bảo vệ công lý cho mỗi người dân.
Với những tư duy đổi mới, đột phá và bám sát hơi thở thực tiễn trong dự thảo lần này, chúng ta hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một thế hệ luật sư Việt Nam mới: Vững chính trị, giỏi chuyên môn, giàu đạo đức, tự tin bước ra biển lớn hội nhập.
