Sáng 2/4, Bộ Tư pháp phối hợp Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tổ chức Hội thảo với chủ đề: “Luật Thủ đô (sửa đổi) - Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho Thủ đô Hà Nội”.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng về xây dựng và phát triển Thủ đô, mà gần đây nhất là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Theo đó, Nghị quyết đã nâng tầm mục tiêu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn 100 năm, định hướng Thủ đô không phải chỉ là trung tâm chính trị-hành chính quốc gia, trái tim của cả nước mà còn phải trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới vào năm 2065.
Nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng và nâng cao trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị trong việc xây dựng, phát triển Thủ đô, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và các bộ, ngành có liên quan, các chuyên gia, các nhà khoa học xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều chính sách, quy định đặc thù, vượt trội, có trọng tâm, trọng điểm, tạo vị thế vững chắc cho sự phát triển mạnh, bền vững của Hà Nội, trình Chính phủ cho ý kiến và trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
Thứ trưởng Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ: Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Thủ đô, ngay từ khi được giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo, Bộ Tư pháp đã xác định đây không chỉ đơn thuần là một dự án luật mà là dịp để kiến tạo thể chế, tạo không gian pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển, tạo sự lan tỏa, dẫn dắt các địa phương trong vùng và cả nước. Đặc biệt, lần này có cách tiếp cận rất mới là Luật Thủ đô sẽ đặt nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới, đóng vai trò là “mô hình mẫu” để có thể đánh giá, tổng kết và nếu đủ cơ sở thì nhân rộng ra phạm vi cả nước.
Đề cập đến cách tiếp cận mới trong xây dựng Luật Thủ đô để Hà Nội chủ động bứt phá trong kỷ nguyên mới, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cho hay: Dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 thể hiện ở sự chuyển đổi căn bản từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển - một bước tiến mang tính đột phá trong cách tiếp cận xây dựng pháp luật đối với đô thị đặc biệt.
Với 9 chương, 36 điều (giảm 18 điều so với Luật năm 2024), một trong những điểm đột phá nổi bật của dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 là việc chuyển đổi căn bản vai trò của chính quyền thành phố từ “thực thi chính sách” sang “chủ động thiết kế chính sách”. Đồng thời, cụ thể hóa một bước tiến mang tính đột phá thông qua việc thiết lập cơ chế phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền thành phố; xác lập cơ chế pháp lý đặc thù, ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô; trao cho chính quyền thành phố thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật với nội dung khác với quy định của các cơ quan nhà nước ở Trung ương trong một số trường hợp.
Dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 cũng nhấn mạnh trách nhiệm giải trình như một nguyên tắc xuyên suốt, gắn liền với việc mở rộng phân quyền và trao quyền chủ động cho chính quyền thành phố.
“Đặc biệt, quy định về thí điểm cơ chế chính sách mở ra khả năng để Hà Nội không chỉ vận hành trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, mà còn chủ động kiến tạo các cơ chế mới nhằm giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn, đồng thời đóng góp vào quá trình hoàn thiện thể chế chung của quốc gia”, ông Hoàn nhấn mạnh.
Tại hội thảo, các ý kiến đã tập trung, thảo luận về các cơ chế chính sách đặc thù vượt trội trong dự thảo luật, nhất là trong các lĩnh vực tài chính, ngân sách, đầu tư, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường Thủ đô; các quy định liên quan quy hoạch, phát triển đô thị, phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại…
Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện dự thảo Luật; nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành Luật sau khi được ban hành, trong đó đặc biệt nhấn mạnh về trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình của các cơ quan có liên quan; trao quyền mạnh mẽ cho Thủ đô theo đúng phương châm: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
