Kinh tế không gian tầm thấp tại Thành phố Hồ Chí Minh: “Không thể chậm trễ”

z7856517369352-14afcc3f7f4e4c085eb3f30a4832a959-1779513169.jpg

Hiện nay, quy mô dân số Thành phố Hồ Chí Minh (Tp HCM) sau sáp nhập hơn 14 triệu người, với khoảng 11,4 triệu xe máy và 1,3 triệu ô tô. Số lượng phương tiện lớn đang gây áp lực đáng kể lên hạ tầng giao thông và môi trường. Với mục tiêu đến năm 2030 đạt 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, Tp HCM đang đẩy mạnh các giải pháp phát triển giao thông xanh. Các khu vực trung tâm sẽ triển khai theo lộ trình phù hợp. Đồng thời, cần ban hành quy định cụ thể đối với từng nhóm phương tiện như giao thông công cộng, xe cá nhân và xe công nghệ…Đặc biệt kiểm soát có hệ thống sự bùng nổ tự phát của người dân về các phương tiện bay (aircrafts) có thể ảnh hưởng tới quốc phòng, an ninh.

Mới đây, Tp HCM cũng vừa ban hành kế hoạch hành động kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Để thực hiện kế hoạch trên, Thành phố giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp các sở, ngành và đơn vị liên quan triển khai: Thiết lập và thực hiện "vùng phát thải thấp" (LEZ), tiến tới hạn chế phương tiện không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải; quy hoạch và điều tiết các tuyến đường chuyên dụng cho xe trọng tải lớn, xe chở vật liệu xây dựng; tổ chức điều tiết giao thông tại các khu vực cấp phường vào giờ cao điểm nhằm giảm ùn tắc và phát thải.

Sự bùng nổ tự phát của thiết bị bay không người lái (UAV) tại Tp HCM tăng nhanh và gần như không kiểm soát trong các lĩnh vực quay phim, trắc địa, và nông nghiệp.. Việc thiếu một hệ thống quản lý tập trung dẫn đến nguy cơ uy hiếp an toàn hàng không (đặc biệt là trục nội đô - sân bay Tân Sơn Nhất) và an ninh quốc phòng (ANQP) tại các khu vực trọng yếu.

Hạ tầng giao thông đường bộ: Tp HCM đang đối mặt với ùn tắc nghiêm trọng. Việc khai thác "kinh tế không gian tầm thấp" thông qua vận chuyển hàng hóa bằng Drone (Logistics tầm thấp) là giải pháp đột phá để giảm tải cho giao thông mặt đất.

Khái niệm kinh tế không gian tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE) là hệ sinh thái kinh tế sử dụng không gian không phận dưới 1.000m (có thể mở rộng đến 3.000m) để khai thác các hoạt động bay, bao gồm drone/UAV, trực thăng và taxi bay. Đây là động lực tăng trưởng mới, tích hợp công nghệ 4.0 (AI, Big Data) nhằm tối ưu hóa vận tải, logistics, nông nghiệp và an ninh.

Đây không chỉ là hoạt động bay đơn lẻ đây còn là một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, bao gồm thiết bị, hạ tầng, dịch vụ và các ứng dụng phục vụ sản xuất, đời sống. Khi các hoạt động này được triển khai trên quy mô lớn, chúng tạo ra giá trị kinh tế mới, mở rộng chuỗi cung ứng dịch vụ và hình thành những ngành nghề chưa từng tồn tại trước đây (giống như sự ra đời của booking vé máy bay online cách đây khoảng 20 năm trước). Tầm quan trọng của kinh tế không gian tầm thấp nằm ở khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh các động lực truyền thống như lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên đang suy giảm.

Bên cạnh đó, kinh tế không gian tầm thấp có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Các thiết bị bay thu thập dữ liệu theo thời gian thực, hỗ trợ quản lý thông minh, từ đó nâng cao hiệu quả vận hành của cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp. So với nhiều phương tiện truyền thống, các phương tiện bay tầm thấp trong một số kịch bản có thể giảm tiêu hao năng lượng và phát thải, phù hợp với định hướng phát triển bền vững. Trên thế giới, kinh tế không gian tầm thấp đang phát triển mạnh mẽ tại các quốc gia dẫn đầu về công nghệ như Hoa Kỳ, châu Âu.. đặc biệt là Trung Quốc

Kinh tế không gian tầm thấp không còn là một khái niệm mang tính thử nghiệm hay câu chuyện của tương lai. Triển khai kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam là lối mở chiến lược cho mục tiêu GDP cao 2 con số và hướng tới việc Việt Nam đạt Net-Zero như cam kết tại COP26. Từ logistics, nông nghiệp, du lịch, đô thị thông minh đến công nghiệp phụ trợ, kinh tế không gian tầm thấp đang từng bước hiện diện trong đời sống kinh tế - xã hội, mở ra một không gian phát triển mới nhưng cũng đặt ra không ít câu hỏi về thể chế, hạ tầng và quản trị

Yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý đô thị: Theo mục tiêu xây dựng Thành phố thông minh, việc quản lý không gian tầm thấp bằng phương thức thủ công (cấp phép giấy, hậu kiểm) đã không còn phù hợp. Cần một hạ tầng số (Digital Infrastructure) để quản lý hàng ngàn chuyến bay cùng lúc.

Khai thác nguồn lực kinh tế mới: Kinh tế không gian tầm thấp là một tài nguyên chưa được khai thác. Nếu không có hành lang bay an toàn, các doanh nghiệp công nghệ và dịch vụ vận chuyển sẽ không có cơ sở pháp lý và kỹ thuật để đầu tư, làm lãng phí tiềm năng tăng trưởng GRDP của Tp HCM

Việc chuyển đổi sang UTM (Unmanned Traffic Management) là xu thế bắt buộc để hiện thực hóa "kinh tế không gian tầm thấp" và đảm bảo an toàn tuyệt đối trong không gian đô thị cần tập trung xây dựng hệ thống UTM tích hợp GPS, Radar và loT, kết nối dữ liệu giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng và các nhà cung cấp dịch vụ; và thiết lập các hành lang bay cho Drone tại các khu vực đô thị, quy hoạch chặt chẽ để đảm bảo an ninh, an toàn, cụ thể:

Chuyển dịch từ "Cấm" sang "Quản lý bằng công nghệ": Thay vì các biện pháp hạn chế bay cứng nhắc, nghiên cứu đề xuất hệ thống UTM cho phép cấp phép tự động theo thời gian thực (Real-time e-licensing) dựa trên bản đồ địa hình và an ninh số hóa.

Thiết lập "Hệ thống hành lang bay tầm thấp trên không": Đây là điểm mới nhất. Nghiên cứu không chỉ quản lý điểm - điểm mà là thiết lập các hành lang bay tầm thấp và khu vực cấm bay cố định, linh hoạt, được tối ưu hóa bằng thuật toán để tránh các khu vực nhạy cảm, vùng nhiễu sóng và điều kiện thời tiết cực đoan của Tp HCM vào lúc chuyển mùa.

Tích hợp công nghệ 5G và AI vào giám sát: Ứng dụng băng thông rộng 5G để truyền tải dữ liệu điều khiển độ trễ thấp và trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động phát hiện và tránh né, ngăn ngừa xung đột (Detect and Avoid) giữa các UAV hoặc giữa UAV với vật cản đô thị.

Tiếp cận theo mô hình "Sandbox" đô thị: Tp HCM sẽ là 1 trong những địa phương đầu tiên xây dựng mô hình thử nghiệm (Testbed) cho kinh tế không gian tầm thấp, từ đó xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định pháp lý để nhân rộng ra các vùng lân cận.

Hợp nhất quản lý Dân sự - Quân sự: Nghiên cứu tạo ra cơ chế chia sẻ dữ liệu liên thông giữa hệ thống UTM (dân dụng) và hệ thống quản lý vùng trời của Bộ Quốc phòng, đảm bảo mục tiêu kép: Phát triển kinh tế và giữ vững an ninh.

z7856526666784-1319d68950204614d2a0fc039537705f-1779513328.jpg

Tính khả thi - Thực tế hay Bong bóng: Tính khả thi của chương trình Thiết lập hành lang bay và hệ thống quản lý bay (UTM - Unmanned Traffic Management) an toàn nhằm kích hoạt “kinh tế không gian tầm thấp” cho Tp HCM, được khẳng định qua 4 trụ cột:

1. Về Hạ tầng công nghệ

Việt Nam hiện đã làm chủ công nghệ hạ tầng viễn thông 5G (Viettel, VNPT) và có các đơn vị nghiên cứu UAV hàng đầu (Viettel Aerospace, các viện nghiên cứu thuộc quân đội, công an... Các giải pháp UTM trên thế giới (như của Wing hay AirMap) đã chứng minh tính vận hành hiệu quả, có thể chuyển giao và làm chủ.

2. Về Chính sách

Nghị quyết 15-NQ/TW tạo hành lang pháp lý mạnh mẽ để TP HCM thí điểm các mô hình kinh tế mới. Việc thành lập các "Sandbox" đô thị là xu hướng tất yếu.

3. Về nguồn nhân lực chất lượng cao:

Đội ngũ chuyên gia từ các Đại học Bách khoa Tp HCM, Học viện Hàng không Việt Nam.. và các tập đoàn công nghệ lớn tại Tp HCM hoàn toàn đủ năng lực thực hiện các thuật toán điều phối bay phức tạp.

4. Về nhu cầu thị trường hiện tại:

Các doanh nghiệp E-commerce (Tiktok shop, Shopee, Lazada, Tiki…) và Logistics đang rất mong đợi giải pháp giao hàng không gian tầm thấp để tối ưu thời gian và chi phí và tại các đô thị thường xuyên ùn tắc như Tp HCM.