Hội Kén rể Đường Yên là một sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc, gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Hoa – người theo Hai Bà Trưng đánh giặc, lập nhiều chiến công và được nhân dân tôn kính. Sau khi đất nước thanh bình, bà mở hội kén rể nhằm lựa chọn người xứng đáng, đồng thời khuyến khích trai tráng rèn luyện đức - trí - dũng.
Trải qua nhiều thế hệ lưu truyền, lễ hội không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao tiền nhân, giáo dục truyền thống lịch sử, bồi đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương trong dòng chảy đương đại.Theo truyền thống, lễ hội được tổ chức vào ngày mùng 2 tháng Hai âm lịch, ngày sinh của bà.
Lễ hội gồm 02 phần chính là phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, tế lễ nhằm bày tỏ lòng thành kính đối với Thành hoàng làng. Phần hội nổi bật với nghi thức kén rể được tái hiện sinh động thông qua các trò chơi dân gian, gồm 5 phần thi: đối đáp, thi cày, câu ếch, bắt chạch trong chum và chọc chó. Các phần thi đều gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp, thể hiện ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc, mưa thuận gió hòa.
Công tác chuẩn bị cho lễ hội được thực hiện công phu, từ trang phục đến việc lựa chọn nhân vật tham gia. Người vào vai nữ tướng Lê Hoa và hai chàng rể đều được tuyển chọn kỹ lưỡng theo những tiêu chí khắt khe, không chỉ về ngoại hình mà còn về phẩm chất, gia đình và uy tín trong cộng đồng. Bên cạnh đó, các màn diễn xướng như múa cờ, múa kiếm do các thiếu nữ đảm nhiệm cũng góp phần tạo nên không khí sôi động, giàu bản sắc cho lễ hội.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Phạm Trọng La - Chủ tịch UBND xã Thư Lâm nhấn mạnh, việc Hội Kén rể Đường Yên được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị văn hóa đặc sắc mà cộng đồng đã gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây đồng thời là niềm tự hào của địa phương, nhưng cũng đặt ra trách nhiệm lớn trong việc bảo tồn và phát huy di sản một cách bền vững.
Theo lãnh đạo địa phương, trong thời gian tới, xã Thư Lâm sẽ tiếp tục phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn di sản, gắn với giáo dục lịch sử, phát triển du lịch văn hóa và khai thác hiệu quả các tiềm năng của công nghiệp văn hóa. Việc duy trì và nâng tầm lễ hội không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc mà còn tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho người dân.
Trong không khí phấn khởi của ngày hội, người dân thôn Đường Yên bày tỏ niềm vui và tự hào khi lễ hội truyền thống của quê hương được vinh danh ở tầm quốc gia. Lễ hội năm nay được tổ chức chu đáo, với sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng và sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng, hứa hẹn tiếp tục trở thành điểm nhấn văn hóa, thu hút du khách và góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân gian Việt Nam.
