
Ngày 20/11, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức tọa đàm chủ đề “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí đáp ứng yêu cầu thực tiễn”.
Tăng năng lực công nghệ và tư duy làm báo hiện đại
Công nghệ số, mạng xã hội và AI đang làm thay đổi toàn diện quy trình làm báo, đòi hỏi đội ngũ phóng viên, biên tập viên không chỉ vững chuyên môn mà còn phải làm chủ công nghệ và thích ứng với truyền thông đa nền tảng. Tuy nhiên, việc vận dụng kiến thức sau đào tạo vào thực tiễn tại nhiều tòa soạn còn hạn chế, đặt ra yêu cầu phải thiết kế chương trình bồi dưỡng sát với nhu cầu thực tế của từng đơn vị.
Phát biểu ý kiến khai mạc tọa đàm, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhận định, câu hỏi đặt ra hiện nay không phải là công nghệ thay thế nghề báo đến đâu, mà là người làm báo cần thay đổi như thế nào để tiếp tục thực hiện tốt sứ mệnh của mình. AI có thể tổng hợp dữ liệu, tạo ra hàng vạn con chữ, nhưng không thể có lòng trắc ẩn, sự cẩn trọng trước một số phận con người, và càng không thể chịu trách nhiệm pháp lý hay đạo đức về những gì mình viết.
Tuy nhiên Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cũng lưu ý, khẳng định giá trị cốt lõi của con người không đồng nghĩa với việc các nhà báo được phép đứng yên. Thực tế tại nhiều cơ quan báo chí địa phương đang rất thiếu nhân lực thật sự hiểu và làm chủ công nghệ, khiến phóng viên còn loay hoay trong khai thác dữ liệu số, lúng túng trước thông tin giả và đôi khi bị cuốn theo áp lực tốc độ mà giảm đi chiều sâu tác phẩm.
Từ thực tiễn triển khai tại cơ quan báo chí chủ lực, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân) cho rằng, trong bối cảnh các tòa soạn đang sắp xếp, tinh gọn bộ máy và xây dựng vị trí việc làm, AI đặt ra bài toán lớn về cơ cấu tổ chức.

Trên thế giới, nhiều cơ quan báo chí đang chuyển từ tư duy xây dựng đội ngũ dựa trên khả năng viết tin, bài đơn thuần sang mô hình người làm báo có năng lực làm chủ trải nghiệm độc giả, công nghệ, dữ liệu và các sản phẩm đa phương tiện.
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh: “Nếu trước đây kỹ năng viết là tiêu chí tuyển dụng hàng đầu, thì nay các tòa soạn ngày càng coi trọng tư duy sản phẩm, tức khả năng tạo ra những cách thức truyền tải mới mẻ, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin qua thiết bị di động của công chúng hiện đại”.
Từ thực tế này, ông cho rằng nâng cao năng lực số cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên phải trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại Báo Nhân Dân, công tác đào tạo nội bộ được đẩy mạnh, với các buổi tập huấn thường xuyên nhằm giúp người làm báo tiếp cận và làm chủ những công cụ mới.
Theo nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, nội dung đào tạo tại các tòa soạn cũng cần thay đổi để theo kịp sự phát triển của công nghệ. Nếu trước đây, các chương trình tập huấn chủ yếu tập trung vào kỹ năng sử dụng những công cụ cơ bản, trực quan hóa dữ liệu thì hiện nay cần bổ sung các nội dung chuyên sâu hơn như xây dựng môi trường thử nghiệm AI (AI sandbox), tự động hóa quy trình và đổi mới phương thức sản xuất sản phẩm báo chí số.
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh rằng dù ứng dụng AI ở mức độ nào, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là phải có sự giám sát của con người. AI có thể giúp xử lý khối lượng dữ liệu lớn, tổng hợp thông tin và đưa ra những gợi ý hữu ích, nhưng vẫn có nguy cơ tạo ra thông tin sai lệch, số liệu không chính xác hoặc những nội dung không có căn cứ.
Đào tạo nghề theo hướng thực chiến và liên kết
Bên cạnh việc nhận diện thách thức, các đại biểu tham dự tọa đàm tập trung thảo luận giải pháp đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo theo hướng thực chiến, gắn lý thuyết với thao tác nghiệp vụ cụ thể tại tòa soạn.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh cần thiết kế các khóa bồi dưỡng ngắn hạn, linh hoạt, tích hợp công cụ số và AI vào giảng dạy, đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp giữa Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí với các cơ quan báo chí và Hội Nhà báo địa phương để xây dựng tài liệu, sổ tay thực hành nghiệp vụ sát với thực tế.
Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ thực tế cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng sáng tạo nội dung và các công ty quản lý mạng lưới đa kênh đang tạo ra sức lan tỏa rất lớn trên không gian mạng. Nếu báo chí chính thống không chủ động đón nhận các loại hình truyền thông mới và đầu tư phát triển nội dung trên các nền tảng số, khoảng cách tiếp cận công chúng sẽ ngày càng nới rộng.
Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, vấn đề cốt lõi không phải là báo chí làm nội dung giống các nhà sáng tạo trên mạng xã hội, mà là biết lựa chọn góc độ thông tin phù hợp để đưa thông tin chính thống đến đúng nhu cầu của người dân. Đơn cử trong các sự cố cháy nổ hay tai nạn, bên cạnh việc phản ánh nguyên nhân, hậu quả và trách nhiệm xử lý, báo chí hoàn toàn có thể tận dụng lợi thế nguồn tin chính thống từ cơ quan chức năng để sản xuất các sản phẩm ngắn gọn, dễ hiểu hướng dẫn kỹ năng phòng tránh an toàn cho người dân.
Thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phối hợp các Trường đại học và Hội Nhà báo xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng truyền thông số cho cả phóng viên lẫn người sáng tạo nội dung, đồng thời khuyến khích các cơ quan báo chí phát triển mô hình hệ sinh thái đa nền tảng chuyên nghiệp.