Theo các chuyên gia, đây không phải những tình huống hiếm gặp. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn có thói quen tự nhận định nguyên nhân, tự mua thuốc chống dị ứng hoặc tự loại bỏ thực phẩm, thuốc men theo kinh nghiệm cá nhân, khiến việc chẩn đoán và điều trị gặp nhiều khó khăn.
Từ những phản ứng tưởng nhẹ đến nguy cơ sốc phản vệ
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết trong thực tế khám, chữa bệnh, không ít người đến viện sau khi đã tự xử trí tại nhà trong thời gian dài.
Có người sau khi ăn uống hoặc sử dụng thuốc xuất hiện mề đay, ngứa, phù môi, đau bụng, nôn ói nhưng chỉ tự mua thuốc chống dị ứng để uống. Ngược lại, một số người lại loại bỏ hàng loạt thực phẩm hoặc thuốc ra khỏi danh sách sử dụng dù chưa được xác định có thực sự dị ứng hay không.
"Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm một chất vốn vô hại như protein trong sữa, tôm, cua hoặc thành phần của thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau... là tác nhân nguy hiểm và kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức", Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường cho biết.
Phản ứng này có thể biểu hiện từ nhẹ như nổi mề đay, ngứa da đến nặng hơn như phù môi, phù mắt, co thắt đường thở, tụt huyết áp, thậm chí sốc phản vệ đe dọa tính mạng.
Theo thống kê, khoảng 5-10% người bệnh gặp phản ứng có hại do thuốc, trong khi khoảng 3% người trưởng thành bị dị ứng thức ăn. Những nhóm tác nhân thường gặp gồm hải sản, sữa, các loại hạt, thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau và nhiều loại thuốc khác.
Đáng chú ý, không phải mọi phản ứng dị ứng đều xảy ra ngay lập tức. Một số trường hợp xuất hiện muộn sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần với biểu hiện sốt cao, tổn thương niêm mạc mắt, miệng, cơ quan sinh dục, da phồng rộp, bong tróc diện rộng. Nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng nặng, thậm chí tử vong.
Bên cạnh các phản ứng dị ứng do thức ăn và thuốc, viêm mũi dị ứng và hen phế quản cũng là những bệnh lý dị ứng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ.
Ước tính khoảng 10-20% người Việt Nam mắc viêm mũi dị ứng, trong khi tỷ lệ hen phế quản chiếm khoảng 4% dân số. Tuy nhiên, nhiều người vẫn cho rằng đây chỉ là "bệnh thời tiết", chấp nhận tình trạng hắt hơi, nghẹt mũi, ho kéo dài hoặc những cơn khó thở tái diễn mà không đi khám.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường, người mắc các bệnh lý này thường có xu hướng tự mua thuốc để kiểm soát triệu chứng.
"Khi nghẹt mũi, nhiều người dùng thuốc xịt co mạch; khi khò khè hoặc khó thở lại tự ý sử dụng thuốc giãn phế quản. Những thuốc này có thể giúp giảm triệu chứng nhanh nhưng không điều trị được nguyên nhân gây bệnh", chuyên gia cảnh báo.
Việc lạm dụng thuốc xịt co mạch kéo dài có thể gây viêm mũi do thuốc, khiến người bệnh phụ thuộc vào thuốc. Trong khi đó, chỉ sử dụng thuốc giãn phế quản mà không kiểm soát tình trạng viêm đường thở có thể làm bệnh hen tiến triển, tăng nguy cơ xuất hiện các cơn hen nặng và suy giảm chức năng phổi.
Cần tìm đúng nguyên nhân thay vì tự kiêng khem, tự dùng thuốc
Các bệnh lý dị ứng thường liên quan đến cơ địa của từng người và sự tiếp xúc với các dị nguyên trong môi trường như mạt bụi nhà, phấn hoa, lông thú nuôi hoặc bào tử nấm mốc.
Khi tiếp xúc với những tác nhân này, hệ miễn dịch ở người có cơ địa dị ứng sẽ kích hoạt phản ứng viêm, khiến niêm mạc mũi, đường thở hoặc da trở nên nhạy cảm hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo, ngay từ lần đầu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ dị ứng thuốc, thức ăn hoặc các triệu chứng hô hấp kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá.
Điều này đặc biệt quan trọng với những bệnh nhân mắc bệnh lý nặng như ung thư, tim mạch hoặc nhiễm trùng, bởi có những trường hợp bắt buộc phải sử dụng loại thuốc từng gây dị ứng nhưng không có lựa chọn thay thế phù hợp.
Tại Trung tâm Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ đang triển khai nhiều kỹ thuật chuyên sâu nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây dị ứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Với dị ứng thuốc hoặc thức ăn, bác sĩ có thể thực hiện test kích thích bằng cách sử dụng lượng rất nhỏ tác nhân nghi ngờ và tăng dần theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt để xác định người bệnh có thực sự dị ứng hay không.
Trong những trường hợp bắt buộc phải sử dụng thuốc hoặc thực phẩm từng gây phản ứng, liệu pháp giảm mẫn cảm đặc hiệu (Desensitization) có thể được áp dụng. Phương pháp này giúp hệ miễn dịch dần làm quen với dị nguyên thông qua việc đưa vào cơ thể liều rất nhỏ rồi tăng dần theo từng bước. Với một số loại thuốc, phác đồ có thể hoàn thành sau khoảng 72 giờ.
Đối với viêm mũi dị ứng và hen phế quản, người bệnh được đánh giá chức năng hô hấp, thực hiện các xét nghiệm cần thiết để xác định mức độ bệnh và xây dựng phác đồ điều trị.
Một trong những phương pháp điều trị chuyên sâu hiện nay là liệu pháp miễn dịch đặc hiệu. Thay vì chỉ giảm triệu chứng, phương pháp này đưa chính dị nguyên đã được tinh chế vào cơ thể qua đường tiêm dưới da, ngậm dưới lưỡi hoặc đường uống với liều tăng dần, giúp hệ miễn dịch thích nghi và giảm phản ứng quá mức.
Các chuyên gia khuyến cáo, dị ứng có thể diễn tiến nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được xử trí đúng. Người dân không nên tự ý dùng thuốc, tự kiêng khem hoặc bỏ qua những dấu hiệu bất thường sau khi ăn uống, sử dụng thuốc.
Việc xác định chính xác nguyên nhân và điều trị theo hướng chuyên sâu không chỉ giúp phòng tránh các phản ứng nguy hiểm mà còn giúp người bệnh kiểm soát hiệu quả các bệnh dị ứng trong thời gian dài.
