
Mở rộng phổ cập cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi và thí điểm chương trình mới đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với đội ngũ giáo viên mầm non. Khi việc chăm sóc, giáo dục hướng sâu hơn tới nhu cầu và khả năng của từng trẻ, chính sách phát triển đội ngũ giáo viên cũng cần theo kịp, từ bồi dưỡng chuyên môn đến bố trí nhân lực và tổ chức công việc hằng ngày.
Ở Trường mầm non Hải Sơn, Quảng Ninh, nhiều em bé đến lớp vẫn chưa biết nói tiếng Việt, có em còn rụt rè vì lần đầu xa bố mẹ. Cô giáo Lỷ Móc Làu kể, những ngày đầu, cô trò làm quen bằng ánh mắt, nụ cười và những cái nắm tay. Là người Sán Chỉ, cô trò chuyện với trẻ bằng cả tiếng dân tộc và tiếng Việt, phối hợp cha mẹ giúp các em dần tự tin.
Từ tiếng chào còn nhỏ nhẹ, trẻ đã biết hát, kể chuyện, chơi cùng bạn rồi háo hức đến trường. “Với người giáo viên mầm non như chúng tôi, những thay đổi nhỏ bé ấy chính là những niềm vui rất lớn”, cô giáo Lỷ Móc Làu chia sẻ. Ngày đầu đến công tác tại Trường mầm non Nậm Cuổi, Lai Châu, cô Trần Thị Nụ cũng học tiếng địa phương để trò chuyện, gần gũi hơn với học trò. Qua 22 năm gắn bó, cô đưa những trò chơi dân gian, nguyên vật liệu sẵn có vào lớp học. Những công việc hằng ngày ấy đang gắn với các nhiệm vụ mới của giáo dục mầm non.
Theo thống kê của Vụ Giáo dục mầm non (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cả 34 tỉnh, thành phố đã đăng ký hoàn thành phổ cập cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi vào năm 2030. Ngay trong năm học 2026-2027 này, chương trình giáo dục mầm non mới đã được thí điểm tại 510 cơ sở. Khi cơ hội đến trường mở rộng và cách tổ chức giáo dục tiếp tục đổi mới, năng lực hiểu, hỗ trợ từng trẻ cần được đặt trong việc chuẩn bị đội ngũ. Những kinh nghiệm tích lũy ở mỗi lớp học cũng cần có cơ hội được trao đổi, bồi đắp thành năng lực nghề nghiệp vững vàng.
Đáng chú ý, việc tìm hiểu từng trẻ để điều chỉnh cách chăm sóc, giáo dục cũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh trong hướng dẫn nhiệm vụ năm học: Giáo viên theo dõi sự phát triển của trẻ qua quan sát, lấy đó làm căn cứ điều chỉnh kế hoạch.
Giáo sư Lê Anh Vinh, Trưởng ban Biên soạn Chương trình giáo dục mầm non mới, cho biết chương trình hiện hành đã có tính mở, lấy trẻ làm trung tâm và coi vui chơi là hoạt động chủ đạo. Mục tiêu của chương trình trước hết là định hướng cho người lớn biết cần tạo ra những cơ hội gì cho trẻ, chứ không phải là danh sách những điều trẻ phải hoàn thành. Để hiểu và hỗ trợ từng trẻ, cô giáo cần có thời gian ở bên, trò chuyện và quan sát các em. Nhưng trong lớp, việc chăm sóc, bảo đảm an toàn và tổ chức hoạt động luôn diễn ra cùng lúc.
Cô Nguyễn Thị Quyên, giáo viên Trường mầm non Quy Nhơn, Gia Lai, chia sẻ: “Khó nhất với tôi là làm sao quan sát để đáp ứng được sự khác biệt của từng trẻ trong điều kiện sĩ số lớp đông và một giáo viên phải cùng lúc đảm nhiệm rất nhiều nhiệm vụ”. Điều đó đòi hỏi trước tiên các trường phải bảo đảm đủ về số lượng giáo viên.
Theo báo cáo của Vụ Giáo dục mầm non, năm học 2025-2026, cả nước còn thiếu 15.205 giáo viên mầm non. Không những thế, thời gian dành cho trẻ còn bị thu hẹp bởi nhiều đầu việc “không tên”, tại một số địa phương vẫn phát sinh hồ sơ, báo cáo trùng lặp, dữ liệu phải nhập nhiều lần; một số hội thi, phong trào còn hình thức, làm tăng áp lực cho giáo viên.
Trong hướng dẫn nhiệm vụ năm học, Bộ yêu cầu từ học kỳ I năm học 2026-2027 không phát sinh hồ sơ ngoài quy định. Yêu cầu ấy cần được thực hiện qua việc rà soát từng biểu mẫu, từng nội dung báo cáo, để các cô bớt ghi chép, có thêm thời gian chuẩn bị hoạt động, trao đổi chuyên môn và chăm sóc trẻ. Công nghệ giờ đây đã có thể hỗ trợ những việc đó, nhưng điều kiện ở cơ sở cũng cần được tính đến.
Tại Trường mầm non Lai Thành, Ninh Bình, nhiều máy tính đã cũ, đường truyền thiếu ổn định; xử lý sự cố chủ yếu do cán bộ, giáo viên kiêm nhiệm. Để nguyên tắc “một lần cập nhật dữ liệu, nhiều lần khai thác” giúp các cô bớt việc, hạ tầng và hỗ trợ kỹ thuật cũng cần theo kịp. Thời gian tiết kiệm được từ giấy tờ, thao tác nhập liệu sẽ có ý nghĩa hơn khi giáo viên dành cho việc chuẩn bị hoạt động và học hỏi cùng đồng nghiệp.
Cô Trần Thị Ngọc Lợi, giáo viên Trường mầm non Hoa Hồng, Gia Lai, bày tỏ: “Tôi mong muốn có thêm các buổi sinh hoạt chuyên môn theo hướng thực hành, cùng nhau phân tích tình huống thực tế và chia sẻ cách tổ chức trong điều kiện lớp học đông trẻ”. Nhưng để giáo viên có thể trao đổi, học hỏi rồi áp dụng vào lớp mình, nhà trường cần bố trí thời gian và phân công công việc phù hợp. Việc kiểm tra, đánh giá cũng có thể giúp các cô nhìn lại cách làm, cùng tìm hướng giải quyết khó khăn, lấy chất lượng chăm sóc, giáo dục và sự an toàn của trẻ làm căn cứ.
Giáo sư Lê Anh Vinh lưu ý: “Nếu giáo viên được yêu cầu tự chủ nhưng thiếu thời gian, học liệu, hỗ trợ chuyên môn hoặc sĩ số quá đông, thì tự chủ rất dễ trở thành thêm một áp lực”. Trong những thay đổi, cô Lỷ Móc Làu nhận ra, từ việc hiểu lời cô hơn, trẻ sẽ mạnh dạn giao tiếp và diễn đạt rõ hơn. Một tiếng chào, một câu nói đủ ý là niềm vui của cô và gia đình sau nhiều ngày cùng kiên nhẫn hướng dẫn. Khi cơ hội đến trường tiếp tục mở rộng, chính sách phát triển đội ngũ cũng cần được thực hiện từ những điều gần gũi ấy để cô có đủ thời gian lắng nghe, nhận ra khó khăn và tìm cách giúp trẻ nói lên điều mình muốn.