Các chuyên gia cho rằng kết quả năm nay không chỉ phản ánh điểm số mà còn cho thấy sự dịch chuyển của giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học.
PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đánh giá phổ điểm năm nay "tương đối đẹp", phân bố đồng đều và có độ phân hóa tốt. Theo ông, đây là yếu tố quan trọng không chỉ phục vụ xét tốt nghiệp mà còn tạo thuận lợi cho các trường đại học, cao đẳng trong tuyển sinh.
Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, phổ điểm năm nay cũng phản ánh sự chuyển dịch trong hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá ở trường phổ thông sau hai năm triển khai theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
Ngữ văn: Từ kiểm tra ghi nhớ sang đánh giá năng lực
Ngữ văn tiếp tục là môn học thu hút sự quan tâm lớn của xã hội bởi tính phổ quát và khả năng tạo ra nhiều góc nhìn khác nhau trong đánh giá.
Theo PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Giảng viên cao cấp Khoa Xã hội học, Trường Đại học Tây Bắc, đề thi năm nay đã thể hiện rõ xu hướng chuyển từ kiểm tra kiến thức ghi nhớ sang đánh giá năng lực thực tế của học sinh.
Đề thi không còn tập trung vào việc thí sinh nhớ được bao nhiêu tác phẩm hay thuộc lòng bao nhiêu kiến thức, mà chú trọng đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ, tư duy và năng lực cảm thụ văn học. Việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa cũng góp phần hạn chế tình trạng học tủ, học thuộc, buộc học sinh phải mở rộng việc đọc và tiếp cận đa dạng nguồn thông tin.
Ở góc nhìn khác, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn cho rằng phổ điểm môn Ngữ văn năm nay "khá đẹp" và khác với hình dung của nhiều người trước khi kết quả được công bố. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, điều này phản ánh việc dạy và học ở trường THPT đang dần thích nghi với yêu cầu kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực.
PGS.TS Nguyễn Đức Sơn cho biết trong quá trình triển khai chương trình bồi dưỡng giáo viên thời gian qua, nhiều nội dung về công cụ đánh giá mới như rubric đã được đưa vào áp dụng. Sau hai năm triển khai, giáo viên đã quen dần với cách kiểm tra, đánh giá mới, đồng thời học sinh cũng được học tập theo hướng tương ứng.
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng những thay đổi của môn Ngữ văn không thể chỉ nhìn qua phổ điểm. Theo GS.TS Lê Anh Vinh, việc lựa chọn ngữ liệu mới đã tạo điều kiện để học sinh thể hiện quan điểm, suy nghĩ và cách tiếp cận riêng của bản thân.
Một điểm được PGS.TS Bùi Thanh Hoa đánh giá cao là việc áp dụng rubric trong chấm thi năm nay. Hệ thống tiêu chí rõ ràng giúp giảm đáng kể sự chênh lệch giữa các giám khảo, đồng thời tạo không gian để ghi nhận sự sáng tạo của học sinh thay vì phụ thuộc nhiều vào cảm tính.
Toán: Phổ điểm phản ánh thay đổi trong cách dạy và học
Nếu Ngữ văn cho thấy sự thay đổi trong cách đánh giá năng lực, môn Toán lại phản ánh rõ những chuyển biến trong quá trình dạy và học.
GS.TSKH Đỗ Đức Thái, giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, nhận định đề thi Toán năm 2026 tiếp tục duy trì cấu trúc và định hướng đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố trước đó. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất nằm ở phổ điểm.
Theo GS.TSKH Đỗ Đức Thái, tỉ lệ thí sinh dưới trung bình giảm từ khoảng 56% năm 2025 xuống còn 38% năm nay, trong khi số điểm khá, giỏi và điểm 10 đều tăng.
GS.TS Lê Anh Vinh cho rằng kết quả này phản ánh sự ổn định của kỳ thi sau khi học sinh và giáo viên có thời gian thích nghi với cách ra đề mới.
"Duy trì ổn định hình thức thi và định hướng đề thi là yếu tố quan trọng đối với một kỳ thi có quy mô lớn", GS.TS Lê Anh Vinh nhận định.
Ở góc nhìn rộng hơn, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn cho rằng độ phân hóa của phổ điểm năm nay tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuyển sinh đại học. Theo ông, phổ điểm không chỉ phục vụ đánh giá kết quả học tập mà còn cung cấp thêm dữ liệu để nhận diện năng lực của thí sinh.
GS.TSKH Đỗ Đức Thái cho rằng kết quả này không nên được lý giải đơn giản là đề dễ hơn hay khó hơn mà là kết quả của cả quá trình thay đổi trong nhà trường.
Đồng thời cũng nhấn mạnh thông điệp gửi tới học sinh và phụ huynh là không nên chạy đua học thêm quá mức. Điều quan trọng nhất vẫn là học tốt ở trường, chủ động tự học và nắm vững kiến thức nền tảng.
Tiếng Anh: Điểm thấp chưa phản ánh đầy đủ chất lượng dạy học
Trong số các môn thi năm nay, Tiếng Anh là môn thu hút nhiều sự chú ý khi điểm trung bình thấp hơn năm trước dù đề thi được đánh giá dễ chịu hơn.
GS.TS Lê Anh Vinh cho rằng việc nhìn nhận kết quả này cần đặt trong bối cảnh đặc thù của môn học. Tiếng Anh là môn tự chọn, trong khi ngày càng có nhiều học sinh có năng lực tốt được miễn thi hoặc sử dụng phương thức quy đổi kết quả khác.
Điều đó khiến cơ cấu thí sinh dự thi thay đổi đáng kể. Nhiều học sinh giỏi ngoại ngữ không tham gia kỳ thi, khiến điểm trung bình có thể thấp hơn nhưng chưa phản ánh đầy đủ chất lượng dạy và học.
Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn cho rằng phổ điểm Tiếng Anh cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục quan tâm. Theo ông, đây là môn học được đầu tư rất lớn, không chỉ trong nhà trường mà cả từ phía gia đình, đặc biệt tại các đô thị lớn, song tỷ lệ bài thi dưới trung bình vẫn còn khá cao.
Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Tiếng Anh cần được nhìn nhận không chỉ như một môn học mà phải trở thành công cụ để học sinh giao tiếp và tiếp cận tri thức.
"Điều này đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ chương trình, phương pháp dạy học đến cách kiểm tra, đánh giá nhằm giúp học sinh có năng lực sử dụng ngoại ngữ thực chất hơn", PGS.TS Nguyễn Đức Sơn nói.
Nhìn rộng hơn, các chuyên gia cho rằng phổ điểm năm nay không chỉ phản ánh kết quả của một kỳ thi. Đằng sau những con số là sự thay đổi trong cách dạy học, cách kiểm tra đánh giá và định hướng phát triển năng lực người học – mục tiêu cốt lõi của chương trình giáo dục phổ thông mới.
Một tín hiệu khác được PGS.TS Nguyễn Đức Sơn đánh giá đáng chú ý là sự gia tăng số lượng thí sinh đăng ký các môn lựa chọn như Tin học, Công nghệ nông nghiệp, Công nghệ công nghiệp hay Kinh tế và Pháp luật. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, điều này cho thấy học sinh đang dần lựa chọn môn học dựa trên hứng thú và định hướng cá nhân thay vì chỉ chạy theo áp lực tuyển sinh đại học.
