Phát biểu khai mạc Diễn đàn, bà Phạm Thị Thanh Huyền - Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế, việc nhận diện đúng các “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách và tổ chức thực thi là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.
Các nghị quyết lớn của Đảng đã xác định hoàn thiện thể chế phát triển là một trong những đột phá quan trọng nhằm khơi thông nguồn lực, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao tính đồng bộ, khả thi và khả năng dự báo của hệ thống chính sách.
Theo bà Huyền, Diễn đàn không chỉ là không gian trao đổi học thuật mà còn là cầu nối chính sách, gắn kết giữa tư duy lập pháp, thực tiễn quản lý và nhu cầu từ doanh nghiệp, qua đó hình thành những kiến nghị có giá trị thực tiễn. Tinh thần “thể chế phải đi trước một bước” được nhấn mạnh như một định hướng xuyên suốt nhằm biến tiềm năng thành nguồn lực và nguồn lực thành động lực phát triển.
Tại Diễn đàn, nhiều ý kiến cho rằng tăng trưởng xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh mô hình tăng trưởng truyền thống dần bộc lộ hạn chế. PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam nhận định, nền kinh tế cần chuyển dịch từ mô hình dựa vào khai thác tài nguyên và lao động chi phí thấp sang mô hình dựa trên hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, sự thay đổi nhanh chóng của thị trường quốc tế với các tiêu chuẩn ngày càng cao về môi trường và phát thải carbon cũng tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia đề xuất xây dựng hệ sinh thái tăng trưởng xanh đồng bộ, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, thị trường giữ vai trò phân bổ nguồn lực, doanh nghiệp là trung tâm đổi mới và người dân góp phần hình thành lối sống xanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều rào cản vẫn tồn tại, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ trong hệ thống chính sách, thủ tục hành chính còn phức tạp và khả năng tiếp cận nguồn tài chính xanh còn hạn chế.
Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Trung Thắng - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh, từ hỗ trợ đất đai, vốn đến các chính sách tín dụng ưu đãi. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp vướng mắc do thiếu hướng dẫn cụ thể, thiếu sự liên kết giữa các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh hay mua sắm công xanh, đồng thời năng lực tiếp cận của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế.
Bên cạnh đó, vấn đề nguồn nhân lực cũng được đặt ra như một thách thức lớn. TS. Vũ Văn Doanh - Phó trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho biết, tỷ lệ việc làm xanh tại Việt Nam hiện còn thấp nhưng đang có xu hướng tăng nhanh. Tuy vậy, hệ thống đào tạo chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, thiếu nội dung về phát triển bền vững và kỹ năng xanh, trong khi sự kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp còn hạn chế.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng xanh. Ông Lê Nguyễn Trường Giang - Viện trưởng Viện chiến lược Chuyển đổi số cho rằng, dữ liệu đang trở thành nguồn lực cốt lõi giúp doanh nghiệp tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng và nâng cao hiệu quả vận hành. Khi các dòng năng lượng được đo lường và phân tích đầy đủ, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định chính xác hơn, từ đó nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh.
Ở lĩnh vực tài chính, TS. Nguyễn Trí Hiếu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu nhận định, tín dụng xanh vẫn là kênh chủ lực nhưng còn nhiều dư địa phát triển. Dù quy mô đã tăng nhanh trong những năm gần đây, tỷ trọng tín dụng xanh trong tổng dư nợ vẫn còn khiêm tốn. Ông đề xuất, cần có định hướng mạnh mẽ hơn từ cơ quan quản lý, thậm chí xem xét giao chỉ tiêu cụ thể để nâng tỷ trọng tín dụng xanh trong hệ thống ngân hàng.
Từ các phân tích tại Diễn đàn cho thấy, tăng trưởng xanh là một bài toán tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi. Trong đó, thể chế cần đóng vai trò dẫn dắt, nguồn lực phải được phân bổ hiệu quả, công nghệ và chuyển đổi số trở thành nền tảng, còn con người là yếu tố quyết định. Việc đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm không chỉ giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà còn tạo động lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
