Ngày 6/11, tại Bồ Đào Nha, IUGS công bố danh sách 100 địa điểm di sản địa chất đợt thứ ba trên thế giới. Trong danh sách có Karst nhiệt đới Tràng An, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam. Đợt công bố này quy tụ các địa điểm thuộc 47 quốc gia, được lựa chọn bởi giá trị khoa học nổi bật, có ý nghĩa giúp nhân loại hiểu rõ hơn về cấu trúc, quá trình vận động và lịch sử của Trái Đất.
Với Tràng An, sự ghi danh không chỉ là một danh hiệu quốc tế. Đó là sự xác nhận về giá trị địa chất của một vùng cảnh quan mà mỗi dãy núi đá vôi, thung lũng, hang động và dòng nước đều lưu giữ dấu tích của những biến đổi tự nhiên kéo dài qua hàng triệu năm.
Bảo tàng địa chất giữa lòng di sản
IUGS đánh giá Tràng An là hình mẫu tiêu biểu hàng đầu thế giới về karst nhiệt đới từng bị biển xâm thực, sau đó nổi lên trên đất liền. Qua thời gian, quá trình kiến tạo, xâm thực và biến đổi mực nước biển đã tạo nên những dãy núi đá vôi, thung lũng kín, hang xuyên thủy và các dòng chảy ngầm nối liền những khoảng không gian tưởng như tách biệt. Đây là một cảnh quan có giá trị đặc biệt trong nghiên cứu địa mạo và các quá trình địa chất đang tiếp diễn.
Ở Tràng An, di sản địa chất hiện ra trên từng mái núi, vách đá, cửa hang và mặt nước. Những con thuyền nhỏ đưa khách len qua các tuyến hang động, đi giữa những khối núi đá vôi phủ màu xanh nhiệt đới. Cảnh sắc ấy vừa tạo nên sức hấp dẫn riêng của điểm đến, vừa giúp người xem hình dung phần nào lịch sử lâu dài của vùng đất.
Theo UNESCO, Tràng An là vùng karst tháp nhiệt đới điển hình, gồm các khối núi đá vôi, thung lũng, vùng trũng kín và hệ thống hang động. Dấu tích khảo cổ trong các hang cho thấy con người đã cư trú liên tục tại đây hơn 30.000 năm, thích nghi với những thay đổi lớn của khí hậu và cảnh quan, trong đó có các đợt biển dâng làm ngập khu vực. Vì vậy, giá trị của Tràng An không chỉ nằm ở vẻ đẹp tự nhiên, mà còn ở mối liên hệ chặt chẽ giữa lịch sử địa chất, lịch sử cư trú và văn hóa con người.
Năm 2014, Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới. Đây là di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, nơi các giá trị địa chất, sinh thái, khảo cổ và văn hóa cùng hiện diện trong một không gian thống nhất. Mỗi lần được nhìn nhận ở một góc độ mới, Tràng An lại cho thấy chiều sâu của một di sản không thể chỉ đo bằng vẻ đẹp cảnh quan hay lượng khách tham quan.
Danh hiệu đi cùng trách nhiệm bảo tồn
Năm 2022, trong chuyến thăm Tràng An, Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay đánh giá khu di sản là mô hình tiêu biểu về kết hợp phát triển kinh tế, du lịch bền vững với tôn trọng thiên nhiên, hài hòa lợi ích giữa người dân, Nhà nước và doanh nghiệp. Nhận định ấy đặt ra yêu cầu cốt lõi: phát triển du lịch cần gắn với gìn giữ những giá trị làm nên sức sống và bản sắc của di sản.
Quần thể danh thắng Tràng An và du lịch Ninh Bình nhiều năm qua cũng được truyền thông, các tổ chức quốc tế quan tâm.
Năm 2018, chuyên trang Insider của Mỹ đưa Ninh Bình vào danh sách 50 điểm đến hấp dẫn nhất thế giới.
Năm 2023, Forbes bình chọn Ninh Bình trong danh sách 23 điểm đến tuyệt vời nhất thế giới.
Năm 2025, Tràng An được Tripadvisor vinh danh trong nhóm 1% điểm đến tốt nhất thế giới. Những ghi nhận này góp phần đưa hình ảnh vùng đất di sản đến gần hơn với du khách, đồng thời làm tăng trách nhiệm trong quản lý và bảo tồn.
Danh hiệu mới từ IUGS mang một ý nghĩa riêng: khẳng định giá trị khoa học địa chất nổi bật của Tràng An. Nhưng để danh hiệu ấy tiếp tục có sức nặng, điều quan trọng là giữ được tính toàn vẹn của cảnh quan, bảo vệ môi trường, kiểm soát hoạt động du lịch phù hợp với sức chịu tải của di sản và để người dân địa phương tiếp tục được tham gia, hưởng lợi từ việc bảo tồn.
Từ những mái núi đá vôi từng trải qua nhiều biến động của biển cả đến những thung lũng xanh bình yên hôm nay, Tràng An kể câu chuyện về sự vận động bền bỉ của tự nhiên và cách con người thích nghi với môi trường sống.
Việc được ghi danh trong danh sách 100 địa điểm di sản địa chất thế giới là niềm tự hào của Ninh Bình và Việt Nam; đồng thời nhắc nhở rằng di sản chỉ thật sự có giá trị lâu dài khi được gìn giữ, nghiên cứu và trao truyền cho các thế hệ mai sau.
