Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, trải qua hơn 60 năm xây dựng và trưởng thành, Viện Dược liệu đã không ngừng lớn mạnh, đạt nhiều thành tựu toàn diện và có đóng góp thiết thực cho sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Từ một cơ sở nghiên cứu ban đầu, đến nay Viện đã phát triển thành trung tâm đầu ngành với hệ thống nghiên cứu đồng bộ, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu, từ điều tra tài nguyên, bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng trồng đến tiêu chuẩn hóa chất lượng, nghiên cứu hóa thực vật, đánh giá tác dụng sinh học và bào chế sản phẩm.
Theo Thứ trưởng, công tác điều tra tài nguyên dược liệu đã ghi nhận hơn 5.000 loài cây thuốc, đồng thời lưu giữ hàng trăm nguồn gen quý hiếm. Nhiều giống cây thuốc có giá trị như xuyên khung, đương quy, cát cánh, địa hoàng, đan sâm, hoàng cầm đã được nhập nội, di thực thành công, góp phần từng bước chủ động nguồn nguyên liệu trong nước.
Bên cạnh đó, Viện đã xây dựng gần 100 quy trình kỹ thuật trồng trọt theo tiêu chuẩn GACP-WHO và chuyển giao cho nhiều địa phương, qua đó hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung. Hoạt động nghiên cứu khoa học được duy trì thường xuyên với gần 100 nhiệm vụ mỗi năm, từng bước tiếp cận chuẩn mực quốc tế.
Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ Y tế cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế của ngành dược liệu hiện nay như nguồn nguyên liệu chưa ổn định, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Đáng chú ý, mối liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường còn lỏng lẻo, khiến nhiều kết quả khoa học chưa được thương mại hóa hiệu quả, trong khi ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà đề nghị Viện Dược liệu tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và tăng cường các nghiên cứu có tính ứng dụng cao gắn với thực tiễn. Ông nhấn mạnh, yêu cầu thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa y học cổ truyền với công nghệ sinh học và công nghệ dược hiện đại, đồng thời chú trọng cơ chế chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu để các sản phẩm khoa học thực sự phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên dược liệu, xây dựng các vùng trồng đạt tiêu chuẩn gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhằm gắn phát triển dược liệu với sinh kế và kinh tế địa phương.
Thứ trưởng cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy phát triển công nghiệp dược liệu theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp thông qua tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và địa phương để hình thành chuỗi giá trị khép kín từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ. Đồng thời, cần nâng cao năng lực kiểm nghiệm, kiểm định và tiêu chuẩn hóa chất lượng, từng bước xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam có uy tín trên thị trường trong nước và quốc tế.
Việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số, cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, với yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu số về dược liệu, ứng dụng công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, phát triển sản phẩm và quản lý chất lượng, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập. Song song với đó là việc xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học chất lượng cao, có cơ chế thu hút và đãi ngộ phù hợp nhằm phát huy nguồn nhân lực.
Tại buổi tọa đàm, TS Trần Minh Ngọc - Viện trưởng Viện Dược liệu cho biết, Viện được thành lập từ năm 1961 và hiện là cơ sở nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ đầu ngành về dược liệu tại Việt Nam. Ông khẳng định sau 65 năm, Viện đã xây dựng được hệ thống nghiên cứu toàn diện bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu, từ điều tra tài nguyên, bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng trồng đến nghiên cứu hóa thực vật, công nghệ chiết xuất, đánh giá tác dụng sinh học và bào chế sản phẩm.
Theo TS Trần Minh Ngọc, nhiều giống cây thuốc quý đã được nhập nội và di thực thành công, góp phần chủ động nguồn nguyên liệu trong nước. Từ các kết quả nghiên cứu, Viện đã phát triển nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe và hiện đại hóa các bài thuốc cổ truyền, từng bước đưa vào ứng dụng trong thực tiễn. Ông cũng cho biết trong những năm gần đây, Viện được đầu tư hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ với nhiều phòng thí nghiệm hiện đại, phục vụ nghiên cứu về phân tích tiêu chuẩn, dược lý, bào chế và công nghệ sinh học.
Công tác điều tra tài nguyên dược liệu được triển khai rộng khắp, ghi nhận hơn 5.000 loài cây thuốc và lưu giữ hàng trăm nguồn gen quý hiếm. Đồng thời, Viện đã phục hồi giống bản địa, nhập nội và đánh giá nhiều giống dược liệu có giá trị kinh tế cao, ban hành gần 100 quy trình kỹ thuật trồng trọt theo tiêu chuẩn quốc tế và chuyển giao cho các địa phương, góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Đặc biệt, Viện còn thu thập và bảo tồn tri thức sử dụng cây thuốc của nhiều cộng đồng dân tộc như Thái, H’Mông, Mường, Dao, Jrai, Khmer, góp phần gìn giữ di sản y học cổ truyền.
Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà đánh giá, những kết quả đạt được của Viện Dược liệu đã góp phần quan trọng trong việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển y dược cổ truyền, phát triển công nghiệp dược và tăng cường tự chủ nguồn nguyên liệu làm thuốc. Ông khẳng định, trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe bằng dược liệu ngày càng gia tăng, việc xây dựng ngành dược liệu hiện đại, gắn với khoa học công nghệ và thị trường là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Nhân dịp này, thừa ủy quyền của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Y tế đã trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba và Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho các cá nhân tiêu biểu của Viện, đồng thời trao Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Y tế cho các tập thể có thành tích xuất sắc. Trong khuôn khổ chương trình, Viện Dược liệu cũng tổ chức ký kết hợp tác với các đơn vị liên quan nhằm thúc đẩy phát triển dược liệu trong thời gian tới, mở ra những hướng đi mới cho ngành dược liệu Việt Nam.
