Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình phối hợp tổ chức. Hội nghị tiếp nối các cuộc thảo luận quốc tế về tính xác thực của di sản được thúc đẩy từ Hội nghị năm 2025 tại Nairobi, đồng thời triển khai Quyết định 48 COM 6C của Ủy ban Di sản Thế giới tại Kỳ họp lần thứ 48 ở Busan, Hàn Quốc, tháng 72026. Đây cũng là một trong những hoạt động hướng tới kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO (1976 - 2026).
Hơn 30 năm sau khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, công tác bảo tồn di sản thế giới đang đứng trước nhiều thay đổi. Bên cạnh các yếu tố vật thể, những giá trị gắn với cộng đồng, thực hành văn hóa sống, tri thức bản địa, đời sống tâm linh và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên ngày càng được quan tâm trong quá trình nhận diện, bảo vệ di sản.
Trong khi đó, xung đột, thiên tai, biến đổi khí hậu, đô thị hóa, phát triển du lịch, dịch chuyển dân cư và công nghệ mới đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác bảo tồn. Hội nghị tại Việt Nam sẽ tập trung trao đổi cách đánh giá tính xác thực trong phục dựng, tái thiết di sản sau xung đột, thiên tai; bảo tồn di sản sống; phát huy vai trò của cộng đồng và xử lý mối quan hệ giữa các yếu tố vật thể, phi vật thể với những thay đổi trong quá trình bảo tồn.
Theo ông Jonathan Wallace Baker - Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, tính xác thực giữ vai trò nền tảng trong việc nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, song cần được nhìn nhận trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản.
Ông cho rằng việc chia sẻ những kinh nghiệm này có thể góp phần chuyển hóa thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có khả năng áp dụng trong toàn bộ hệ thống Di sản Thế giới.
Hội nghị dự kiến có sự tham dự của lãnh đạo Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, Chủ tịch Kỳ họp lần thứ 49 của Ủy ban Di sản Thế giới, đại diện các quốc gia thành viên, cơ quan quản lý di sản, chuyên gia ICOMOS, nhà nghiên cứu, ban quản lý di sản, đại diện cộng đồng và thanh niên.
Các phiên thảo luận sẽ tập trung vào nhiều nội dung, từ nhận diện giá trị, xây dựng Danh sách Đề cử Dự kiến, lập và đánh giá hồ sơ đề cử đến bảo tồn, quản lý, phục dựng, phát huy giá trị, giám sát và đào tạo. Hội nghị cũng hướng tới xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, qua đó đưa ra những hướng dẫn thực tiễn hỗ trợ các quốc gia trong công tác quản lý và bảo tồn di sản.
Trong chương trình tại Hà Nội, Hoàng thành Thăng Long được lựa chọn là một trong những trường hợp thực tiễn để giới thiệu, trao đổi về bảo tồn, tu bổ và phục dựng di sản trong một đô thị phát triển nhanh. Ngày 29/9, các đại biểu dự kiến tham quan, tìm hiểu Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội và tham dự Lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên.
Ông Nguyễn Thanh Quang - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cho biết, sau khi Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh năm 2010, Việt Nam đã thực hiện nhiều nghiên cứu và triển khai các khuyến nghị của UNESCO, ICOMOS nhằm bảo tồn Giá trị Nổi bật Toàn cầu của khu di sản.
Theo ông Nguyễn Thanh Quang, một trong những bước tiến đáng chú ý là việc UNESCO cho phép Hà Nội hạ giải có kiểm soát 6 tòa nhà cũ trong vùng lõi di sản sau khi số hóa, qua đó xử lý tài sản trong khu vực này mà không làm suy giảm Giá trị Nổi bật Toàn cầu. Những kinh nghiệm từ quá trình bảo tồn Hoàng thành Thăng Long sẽ được chia sẻ tại Hội nghị.
Đề cập việc phục dựng Điện Kính Thiên, ông Nguyễn Thanh Quang nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn các di tích gốc để bảo đảm tính xác thực: “Không phải làm ra mà tìm kiếm những gì cha ông để lại, bảo đảm đầy đủ, bảo tồn toàn bộ các di tích gốc để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu”.
Ông cho rằng bảo tồn di tích gốc không đồng nghĩa với việc dừng phát huy giá trị di sản. Cùng với nghiên cứu, bảo tồn, cần xây dựng chiến lược diễn giải phù hợp để giúp công chúng hiểu rõ hơn các giá trị lịch sử, văn hóa của di sản. Công tác chuẩn bị cho việc phục dựng Điện Kính Thiên đang tiếp tục được hoàn thiện, hướng tới triển khai trong thời gian sớm nhất có thể.
Tại Ninh Bình, các đại biểu sẽ khảo sát thực địa Quần thể danh thắng Tràng An và khu vực Tam Chúc. Việc kết hợp giữa đối thoại chính sách, trao đổi chuyên môn và khảo sát tại các khu di sản được kỳ vọng giúp các nội dung thảo luận gắn chặt hơn với thực tiễn bảo tồn tại khu vực.
Bà Lê Thị Hồng Vân - Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho biết, việc đăng cai Hội nghị là dịp để Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm về bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời tăng cường kết nối giữa các chuyên gia quốc tế với cơ quan quản lý, địa phương, tổ chức và cộng đồng trong nước.
Sự kiện cũng tạo điều kiện để giới thiệu các chính sách, mô hình bảo tồn của Việt Nam, trong đó có kinh nghiệm tại Hoàng thành Thăng Long và Quần thể danh thắng Tràng An. Đây là những trường hợp thực tiễn để trao đổi về mối quan hệ giữa bảo tồn di sản, phát triển đô thị, du lịch và đời sống cộng đồng.
“Việc đăng cai một diễn đàn khu vực vấn đề chuyên sâu của Di sản Thế giới không chỉ thể hiện năng lực tổ chức mà còn cho thấy vai trò chủ động hơn của Việt Nam trong định hình các cuộc thảo luận quốc tế về bảo tồn di sản”, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam nhấn mạnh.
Ông Jonathan Wallace Baker cũng đánh giá cao những đóng góp ngày càng chủ động của Việt Nam đối với các hoạt động của UNESCO ở cấp khu vực và toàn cầu. Ông nhấn mạnh dấu mốc 50 năm hợp tác là cơ hội để hai bên tiếp tục củng cố quan hệ trên nền tảng tin cậy, hợp tác và chia sẻ tri thức.
“50 năm là một mốc son quan trọng. Chúng tôi mong muốn tiếp tục vun đắp quan hệ hợp tác Việt Nam - UNESCO trên nền tảng tin cậy, hợp tác và cùng chia sẻ mục tiêu chung đã được xây dựng suốt 50 năm qua”, ông Jonathan Wallace Baker nói.
Cũng tại họp báo, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam công bố đồ họa nhận diện kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO. Thiết kế của Nhóm Manifesco (TP Hồ Chí Minh) được lựa chọn từ 108 tác phẩm dự thi trên toàn quốc. Đồ họa sẽ được sử dụng trong các hoạt động truyền thông và chương trình kỷ niệm dấu mốc nửa thế kỷ hợp tác Việt Nam - UNESCO.
Việc đăng cai Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Việt Nam là thành viên Ủy ban Di sản Thế giới nhiệm kỳ 2023 - 2027, đồng thời chuẩn bị hướng tới dấu mốc 40 năm tham gia Công ước năm 1972 về Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới vào năm 2027.
Thông qua Hội nghị, Việt Nam có thêm cơ hội trao đổi chuyên môn với các chuyên gia quốc tế, tăng cường hợp tác với UNESCO và các tổ chức liên quan, đồng thời giới thiệu kinh nghiệm bảo tồn di sản của Việt Nam. Kết quả thảo luận dự kiến được cụ thể hóa trong Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, tiếp nối quá trình phát triển tư duy bảo tồn từ Hiến chương Venice năm 1964, Văn kiện Nara năm 1994 và những thảo luận quốc tế gần đây.
