Ngày 9/7, tiếp tục phiên họp thứ 4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Công an nêu rõ, dự án Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Nghị quyết được xây dựng trên quan điểm bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, thấu tình, đạt lý, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả, kết quả khắc phục hậu quả và hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp…
Dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gồm 3 chương, 13 điều.
Trong đó, dự thảo Nghị quyết quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.
Ngoài ra, để thực hiện các chính sách này, Điều 9, Điều 10 dự thảo Nghị quyết quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự để thực hiện.
Bên cạnh đó, để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, Điều 11 dự thảo Nghị quyết quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự quy định từ Điều 5 đến Điều 8 Nghị quyết này.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến nhất trí với việc cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trong bối cảnh một số luật có liên quan, nhất là Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính chưa được sửa đổi, bổ sung đồng bộ, việc ban hành cơ chế đặc thù là cần thiết để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Về phạm vi điều chỉnh, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết, quy định về cơ chế, chính sách đặc thù đối với các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Tuy nhiên, đề nghị rà soát kỹ để xác định rõ nội hàm của từng lĩnh vực, tránh phạm vi điều chỉnh quá rộng hoặc chưa thống nhất với các luật chuyên ngành.
Về nguyên tắc thực hiện, đề nghị quán triệt đầy đủ yêu cầu xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự, trách nhiệm của pháp nhân và cá nhân; tách bạch việc xử lý trách nhiệm với việc tháo gỡ khó khăn, khắc phục hậu quả đối với dự án, công trình.
Tại phiên họp, các ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xử lý vụ việc, vụ án liên quan; đồng thời, khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, không động cơ vụ lợi, tham nhũng.
Phát biểu ý kiến kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, để bảo đảm chất lượng và thời hạn gửi tài liệu dự án Nghị quyết trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến, đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo, các cơ quan liên quan rà soát, nghiên cứu, tiếp thu giải trình các ý kiến phát biểu của Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tại báo cáo thẩm tra sơ bộ, đặc biệt là ý kiến phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và kết luận của phiên họp hôm nay để hoàn chỉnh hồ sơ dự án Nghị quyết.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định để bảo đảm tuân thủ yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật; đồng thời nghiên cứu tên gọi, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Nghị quyết sao cho đúng với tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và phù hợp với nội hàm của Nghị quyết.
Đối với các cơ chế, chính sách hình sự đặc thù, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát kỹ lưỡng các quy định, nhất là quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự. Dự thảo chỉ nên quy định những nội dung thực sự khác với các luật, nghị quyết hiện hành và thuộc thẩm quyền của Quốc hội.
Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ cán bộ, người lao động dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; bảo đảm thể chế hóa đúng, đầy đủ chủ trương của Đảng; đánh giá đầy đủ tác động; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện; tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng. Bên cạnh đó, cần chuẩn hóa các khái niệm còn chưa rõ nội hàm, nhằm nâng cao tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực thi.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống quy định về quy trình, thủ tục tố tụng hình sự nhằm cụ thể hóa các chính sách hình sự đặc thù quy định tại dự thảo Nghị quyết, bảo đảm thiết lập được một quy trình tố tụng chặt chẽ, đồng bộ, khả thi, phù hợp với nguồn lực và thực tiễn vận hành của hệ thống tư pháp.
Cùng với đó, cần rà soát, hoàn thiện các chế tài xử lý vi phạm pháp luật, bảo đảm nghiêm minh, khách quan, công bằng và đúng thẩm quyền; phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự; giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân.
Xử lý nghiêm hành vi cố ý làm trái, tham nhũng, nhưng sẽ khoan hồng, giảm nhẹ đối với phạm vi vì mục đích phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, không vụ lợi, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
Đồng thời, tiếp tục rà soát, bổ sung thời điểm Nghị quyết có hiệu lực thi hành và thời hạn thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù bảo đảm phù hợp với lộ trình sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự. Trường hợp các chính sách đặc thù được luật hóa trong luật sửa đổi cần xác định rõ thời điểm Nghị quyết hết hiệu lực và phương án chuyển tiếp để tránh chồng chéo hoặc tạo ra khoảng trống pháp lý.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng lưu ý, nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại phải báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền về định hướng, cơ chế, chính sách đặc thù xử lý các vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
