Khi di sản trở thành nguồn lực phát triển
Trong tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các giá trị văn hóa - lịch sử không chỉ dừng lại ở vai trò nền tảng tinh thần, mà đã trở thành nguồn lực mềm quan trọng, góp phần nâng cao vị thế và sức hấp dẫn của địa phương trên trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, bảo tồn và phát huy di sản không còn là nhiệm vụ lưu giữ quá khứ thuần túy, mà cần được đặt trong chiến lược phát triển tổng thể, gắn liền với du lịch bền vững và đối ngoại nhân dân.
Là “trái tim” của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), thành phố Cần Thơ đang đứng trước những vận hội mới. Được mệnh danh là đất "Tây Đô", Cần Thơ sở hữu kho tàng di sản phong phú, phản ánh quá trình hình thành và phát triển hơn 300 năm lịch sử.
Vùng đất Tây Đô trù phú không chỉ nổi tiếng với hệ sinh thái sông nước đặc sắc, mà còn là không gian văn hóa độc đáo – nơi lưu giữ ký ức, bản sắc và tâm hồn của người dân Nam Bộ. Nơi đây sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa đa dạng, mang đậm dấu ấn giao thoa giữa các cộng đồng dân tộc Kinh, Hoa, Khmer và Chăm.
Trải qua chiều dài lịch sử, Cần Thơ tích tụ nhiều lớp trầm tích văn hóa: Văn hóa bản địa & tín ngưỡng dân gian: Gắn liền với hệ thống đình, chùa, miếu. Dấu ấn kiến trúc & lịch sử: Sự kết hợp giữa kiến trúc Pháp cổ điển và các di tích cách mạng qua nhiều thời kỳ.
Những di sản này hàm chứa giá trị phi vật thể sâu sắc: ký ức cộng đồng, tri thức dân gian và không gian sống đặc trưng vùng sông nước. Mỗi mái đình, ngôi chùa hay di tích lịch sử đều là "cuốn sổ tay" lưu giữ bản sắc qua nhiều thế hệ. Khai thác đúng hướng nguồn tài nguyên này chính là chiếc chìa khóa để thúc đẩy du lịch bền vững và quảng bá hiệu quả hình ảnh Cần Thơ ra thế giới.
Du lịch cộng đồng – “Đòn bẩy” đánh thức giá trị di sản
Trong bức tranh tổng thể, du lịch cộng đồng nổi lên như một hướng đi phù hợp và bền vững. Khác với các loại hình du lịch đại trà, du lịch cộng đồng đặt người dân vào vị trí trung tâm, khuyến khích sự tham gia trực tiếp của cộng đồng trong việc tổ chức, vận hành và hưởng lợi.
Khi kết hợp với hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, du lịch cộng đồng tạo ra những trải nghiệm "sống", giúp du khách không chỉ dừng lại ở việc xem hay chụp ảnh lưu niệm, mà còn thực sự “cảm” và “hiểu” giá trị di sản.
Du khách có thể: Hòa mình vào đời sống thường nhật của người dân địa phương. Thưởng thức ẩm thực truyền thống Nam Bộ. Tham gia các lễ hội dân gian và cảm nhận rõ nét bản sắc văn hóa Tây Đô.
Giá trị đặc biệt của du lịch cộng đồng nằm ở khả năng “đánh thức” những di sản tưởng chừng tĩnh lặng. Một ngôi đình cổ, một ngôi chùa hàng trăm năm hay di tích cách mạng không còn là những công trình khô khô khan, mà trở thành không gian văn hóa sống động thông qua các câu chuyện kể từ chính người dân địa phương. Những làn điệu dân ca, nghề thủ công truyền thống, phong tục tập quán đều được tái hiện tự nhiên, tạo nên sức hấp dẫn riêng biệt.
Mô hình này không chỉ mở ra cơ hội cải thiện sinh kế cho người dân, mà còn thúc đẩy cộng đồng chủ động tham gia bảo vệ di sản. Đây cũng là xu hướng phát triển bền vững và có trách nhiệm mà nhiều quốc gia trên thế giới đang ưu tiên lựa chọn.
Đối ngoại nhân dân - Chiếc cầu đưa di sản ra thế giới
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt mục tiêu đến năm 2045: Việt Nam vươn lên nhóm 3 quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á và nằm trong Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm. Trong định hướng đó, văn hóa là nền tảng cốt lõi để xây dựng thương hiệu quốc gia và gia tăng vị thế trên trường quốc tế.
Nghị quyết không chỉ là quyết sách chính trị mà còn là “tuyên ngôn” chắp cánh cho văn hóa phát triển. Trong đó, đối ngoại nhân dân giữ vai trò đặc biệt - vừa là cầu nối hữu nghị, vừa là kênh lan tỏa giá trị văn hóa một cách mềm dẻo và bền vững.
“Nếu du lịch cộng đồng giúp 'kích hoạt nội lực', thì giao lưu nhân dân chính là công cụ mở rộng 'ngoại lực'. Trong bối cảnh hội nhập, giao lưu nhân dân là phương thức lan tỏa văn hóa vô cùng hiệu quả”.
Thông qua Liên hiệp các tổ chức hữu nghị thành phố Cần Thơ, nhiều hoạt động đối ngoại nhân dân đã được triển khai sinh động như:
Giao lưu văn hóa: Tổ chức các sự kiện kỷ niệm năm tròn, năm chẵn ngày thiết lập quan hệ ngoại giao; các tuần lễ văn hóa, thương mại, du lịch và hội thảo chuyên đề.
Huy động nguồn lực phi chính phủ (NGO): Giai đoạn 2019–2025, Liên hiệp đã vận động hơn 60 tổ chức phi chính phủ nước ngoài thực hiện các dự án an sinh xã hội, giáo dục, y tế, môi trường và hỗ trợ sinh kế với tổng giá trị hơn 450 tỷ đồng.
Thu hút nguồn lực bảo tồn: Trong điều kiện ngân sách địa phương còn hạn chế, việc tranh thủ nguồn tài trợ từ các tổ chức quốc tế, kiều bào và cơ quan đại diện ngoại giao (Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán) là vô cùng cần thiết.
Các chương trình này không chỉ mang lại nguồn tài chính mà còn chuyển giao tri thức, công nghệ và phương pháp quản lý tiên tiến trong bảo tồn di sản.
Xây dựng những “đại sứ văn hóa” từ cộng đồng
Yếu tố quyết định thành công của mô hình phát triển di sản gắn với du lịch và đối ngoại nhân dân chính là con người. Người dân địa phương không chỉ là chủ thể của di sản, mà còn là những người kể chuyện, những “đại sứ văn hóa” đầu tiên.
Để phát huy vai trò này, Cần Thơ cần: Đào tạo kỹ năng: Tăng cường bồi dưỡng ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và kiến thức văn hóa quốc tế cho cộng đồng tại các khu vực di tích. Hợp tác đào tạo: Mở rộng hợp tác với các tổ chức quốc tế và cơ sở đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ứng dụng công nghệ số: Trong kỷ nguyên 4.0, các nền tảng truyền thông số, mạng xã hội, video ngắn, thực tế ảo (VR), bản đồ số và ứng dụng du lịch thông minh sẽ giúp di sản tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả hơn tới bạn bè quốc tế.
Khi người dân hiểu rõ giá trị di sản của chính mình và có khả năng truyền tải giá trị ấy ra thế giới, di sản sẽ thực sự "sống" trong lòng cộng đồng, trở thành động lực mạnh mẽ đưa Cần Thơ vươn xa trên bản đồ du lịch và hội nhập quốc tế.
