Chuyển sang mô hình chú trọng bồi dưỡng và phát triển tài năng
Ngày 10/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo thông tin về dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên. Tại dự thảo đưa ra đề xuất thay đổi căn bản cách tổ chức lớp chuyên và tuyển sinh vào lớp 10 trường trung học phổ thông chuyên.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị; định vị lại mục tiêu của trường chuyên là phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.
Điểm cốt lõi của định hướng đổi mới là chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang mô hình phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp. Trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học, mà còn là môi trường giáo dục chất lượng cao, tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.
Tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên
Một trong những điểm mới đáng chú ý tại dự thảo là về tổ chức lớp học. Theo đó, thay cho việc tổ chức theo từng môn học như hiện nay, dự thảo quy định trường chuyên tổ chức tuyển sinh, lớp học và hoạt động giáo dục theo khối chuyên.
Trường chuyên tổ chức các khối chuyên như sau: Khối Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối chuyên Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và khối chuyên Ngoại ngữ (gồm các ngoại ngữ được dạy học theo Chương trình giáo dục phổ thông).
Lớp chuyên theo khối chuyên gồm học sinh trúng tuyển vào cùng một khối chuyên; lớp chuyên thuộc khối chuyên Ngoại ngữ được tổ chức theo ngoại ngữ mà học sinh đăng ký dự tuyển. Học sinh lớp chuyên theo khối chuyên học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc và các môn học lựa chọn theo Chương trình giáo dục phổ thông được xác định trong kế hoạch giáo dục nhà trường theo quy định; học nội dung giáo dục nâng cao theo khối chuyên theo Chương trình giáo dục nâng cao dành cho khối chuyên do Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo ban hành. Mỗi lớp chuyên theo khối chuyên có không quá 35 học sinh.
Học sinh học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông với danh mục môn học lựa chọn được xác định thống nhất cho từng khối.
Các môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc đối với tất cả các khối chuyên: Ngữ văn; Toán; Ngoại ngữ 1; Lịch sử; Giáo dục thể chất; Giáo dục quốc phòng và an ninh; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; Nội dung giáo dục của địa phương;
Khối chuyên Khoa học tự nhiên: học 4 môn học lựa chọn theo Chương trình giáo dục phổ thông gồm Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học;
Khối chuyên Khoa học xã hội: học 4 môn học lựa chọn theo Chương trình giáo dục phổ thông gồm Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 1 môn học do học sinh lựa chọn trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ;
Khối chuyên Ngoại ngữ: học 4 môn học lựa chọn theo Chương trình giáo dục phổ thông gồm Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 1 môn học do học sinh lựa chọn trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ. Ngoại ngữ 2 là môn học tự chọn; nhà trường khuyến khích, tạo điều kiện cho học sinh học Ngoại ngữ 2 khi đủ điều kiện tổ chức;
Tất cả học sinh tham gia học tập, rèn luyện nội dung giáo dục nghệ thuật và giáo dục thể chất theo Chương trình giáo dục phổ thông và kế hoạch giáo dục nhà trường. Học sinh được lựa chọn loại hình, nội dung nghệ thuật và môn thể thao phù hợp với sở thích, năng lực, năng khiếu và điều kiện tổ chức của nhà trường.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc tổ chức lớp theo khối chuyên nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn trong từng lĩnh vực, tăng cường khả năng kết nối giữa các môn học và khắc phục tình trạng định hướng chuyên sâu vào một môn học quá sớm. Trên nền tảng đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực, sở trường trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp.
Lựa chọn môn học chuyên sâu sau khi được trải nghiệm, tư vấn
Trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối (môn Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, môn Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ), mỗi học sinh đăng ký thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với tổ hợp xét tuyển đại học như: Toán - Vật lý - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lý - Tin học, Ngữ văn - Lịch sử - Địa lý.
Từ học kỳ II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng; từ lớp 11, học sinh học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và ý kiến đồng ý của cha mẹ học sinh.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng cách tổ chức này thể hiện rõ hơn định hướng lấy học sinh làm trung tâm, lựa chọn môn học chuyên sâu không chỉ căn cứ vào kết quả tuyển sinh ban đầu mà còn dựa trên quá trình học tập, trải nghiệm, kết quả đánh giá năng lực, nguyện vọng của học sinh và tư vấn của nhà trường. Qua đó, học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở thích, sở trường và chủ động xây dựng lộ trình học tập, nghề nghiệp phù hợp.
Cũng từ học kỳ II lớp 10, mỗi học sinh tham gia ít nhất 1 dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp giảng viên, nhà khoa học của cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.
Tuyển sinh theo khối chuyên, không phân chỉ tiêu theo môn chuyên
Một trong những điểm đáng chú ý từ dự thảo Thông tư là quy định tuyển sinh, áp dụng tuyển vào trường chuyên theo khối chuyên, theo một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo môn chuyên.
"Kết quả trúng tuyển theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn học thuộc khối", Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ.
Học sinh dự tuyển khối chuyên Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài Đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối chuyên Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài Đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối chuyên Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi Ngoại ngữ.
Bài Đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học, nhằm hạn chế tình trạng luyện thi.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, định hướng này nhằm tuyển chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên; không đặt nặng việc học sinh phải ghi nhớ hoặc luyện trước kiến thức chuyên sâu của từng môn. Qua đó góp phần giảm áp lực ôn luyện, tạo cơ hội phát hiện những năng lực khác nhau của học sinh.
Bài thi Toán, Ngữ văn (không phải bài thi nâng cao) sử dụng đề thi chung của sở giáo dục và đào tạo trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10; điểm bài thi nâng cao, bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.
