Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ hội thảo chuyên đề “An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI”, với sự tham gia chia sẻ của chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhà sáng lập Chống Lừa Đảo (chongluadao.vn) và cựu chuyên gia Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC).
Trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) đang góp phần thay đổi phương thức vận hành của đô thị, nhà máy và doanh nghiệp. Theo Fortune Business Insights, thị trường AIoT toàn cầu được ước tính đạt 82,74 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng kép dự báo 32,4% mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2034. Tại Việt Nam, MarketsandMarkets dự báo thị trường IoT có thể đạt 7,2 tỷ USD vào năm 2030. Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận hơn 27,2 triệu thuê bao 5G tính đến tháng 8/2026.
Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của các thiết bị kết nối và hệ thống AI cũng làm xuất hiện những nguy cơ an ninh mạng mới. Chia sẻ tại hội thảo, chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho biết tội phạm mạng đang ngày càng tổ chức hoạt động theo mô hình chuyên nghiệp, tận dụng AI để giảm chi phí, tự động hóa các cuộc tấn công và triển khai những kịch bản lừa đảo tinh vi trên diện rộng.
Theo số liệu được dẫn từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến trong năm 2024, với tổng thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2020 - 2025, cả nước ghi nhận hơn 24.000 vụ, thiệt hại ước tính lên tới 40.000 tỷ đồng. Trên phạm vi ASEAN, thiệt hại do tội phạm mạng trong năm 2024 vượt 23 tỷ USD.
Theo ông Ngô Minh Hiếu, các tổ chức lừa đảo có thể vận hành như một doanh nghiệp thu nhỏ, với những bộ phận chuyên biệt phụ trách tiếp cận nạn nhân, xây dựng kịch bản, hỗ trợ kỹ thuật và luân chuyển dòng tiền. AI giúp các hoạt động này mở rộng nhanh hơn nhờ khả năng dịch thuật theo thời gian thực, tạo nội dung thuyết phục và tự động hóa nhiều công đoạn.
Một trong những nguy cơ đáng chú ý là công nghệ giả mạo Deepfake. Chuyên gia cho biết các công cụ tạo video và cuộc gọi giả mạo theo thời gian thực hiện có mức phí thương mại khoảng 35 USD mỗi tháng. Chỉ từ hình ảnh công khai, kẻ gian có thể tạo ra hình ảnh giả mạo một người quen hoặc lãnh đạo doanh nghiệp để thực hiện hành vi lừa đảo.
Ông Ngô Minh Hiếu cũng cảnh báo nguy cơ dữ liệu nội bộ bị lộ khi nhân viên đưa hợp đồng, tài liệu hoặc số liệu tài chính lên các công cụ AI công cộng để tóm tắt, phân tích. Bên cạnh đó, các tác tử AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ như gửi email, duyệt mã nguồn hoặc can thiệp vào hệ thống có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nếu được trao quyền vượt quá giới hạn kiểm soát.
“Trước đây bảo mật có ba yếu tố: con người, quy trình và công nghệ. Bây giờ có AI thì chúng ta cần thêm lớp thứ tư là quản trị AI”, ông Hiếu nói.
Từ thực tiễn an ninh mạng, chuyên gia phân loại sáu mối đe dọa điển hình thành hai nhóm chính: tấn công nhắm vào con người và tấn công nhắm vào hệ thống. Nhóm thứ nhất gồm giả mạo bằng Deepfake, đánh cắp khuôn mặt để vượt qua hệ thống xác thực điện tử eKYC và các kịch bản lừa đảo kết hợp mã độc kiểm soát thiết bị di động. Nhóm thứ hai gồm tấn công trực tiếp vào hệ thống AI, khai thác các thiết bị IoT và trao quyền hành động thiếu kiểm soát cho tác tử AI tự động.
Đặc biệt, với kiến trúc AIoT gồm năm tầng là cảm nhận, kết nối, suy nghĩ, hành động và học hỏi, mỗi tầng đều có thể trở thành điểm yếu an ninh. Camera giám sát, router, máy chấm công hay màn hình họp sử dụng mật khẩu mặc định hoặc tồn tại lỗ hổng có thể bị chiếm quyền, trở thành bàn đạp phát tán mã độc tống tiền và mạng botnet. Trong khi đó, hệ thống AI có nguy cơ bị tiêm lệnh độc hại để làm lộ dữ liệu, còn tác tử AI có thể bị thao túng nếu quyền hạn không được kiểm soát chặt chẽ.
Những nguy cơ này cho thấy an toàn thông tin cần được tích hợp ngay từ khâu thiết kế, thay vì chỉ bổ sung sau khi hệ thống đã đi vào vận hành. Do đó, thị trường đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ kỹ sư có khả năng nắm bắt kiến trúc tổng thể, kết nối các thành phần công nghệ và kiểm soát rủi ro trên toàn hệ thống.
Trong bối cảnh AI và IoT ngày càng được ứng dụng rộng rãi, Viện Quản trị & Công nghệ FSB (Trường Đại học FPT) ra mắt chương trình MIT-AIoT nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực có khả năng làm chủ các hệ thống thông minh, từ thiết bị phần cứng, cảm biến, hạ tầng dữ liệu đến thuật toán AI và các yêu cầu bảo mật.
TS. Đoàn Xuân Huy Minh - Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin, Viện Quản trị & Công nghệ FSB cho biết: “Mục tiêu của chương trình MIT-AIoT là đào tạo lực lượng kỹ sư, chuyên gia công nghệ dẫn dắt quá trình thông minh hóa hệ thống sản xuất quy mô công nghiệp, cũng như phát triển và quản trị đô thị thông minh, giao thông thông minh. Chương trình tập trung vào sự tích hợp giữa AI và các thiết bị, hệ thống IoT. Người học tiếp cận hệ thống AIoT như một chỉnh thể, từ thiết bị, cảm biến và kết nối đến thu thập, xử lý dữ liệu, nền tảng điện toán và ứng dụng AI. Cách tiếp cận này hướng đến năng lực thiết kế, tích hợp và vận hành hệ thống, thay vì chỉ tập trung vào một công nghệ hoặc thành phần riêng lẻ”.
Bổ sung về định hướng đào tạo, TS. Nguyễn Văn Đức – Đại diện Viện Quản trị & Công nghệ FSB chia sẻ: “Khi AI tích hợp vào các hệ thống công nghệ kết nối vạn vật, câu chuyện cốt lõi là xây dựng hệ thống làm sao để vừa an toàn, vừa hiệu quả, phát huy tối đa giá trị tích cực và hạn chế rủi ro. MIT-AIoT tại FSB là chương trình duy nhất hiện nay ghi rõ định hướng AIoT, giúp người học thiết lập tư duy hệ thống bao trùm, đưa AI nhúng vào các nền tảng thông minh nhằm tối ưu hóa năng suất và tạo dựng lợi thế cạnh tranh vượt trội cho tổ chức”.
Khung đào tạo tập trung vào các trụ cột kiến thức gồm nền tảng và kiến trúc AIoT; thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu từ thiết bị IoT; phát triển và triển khai mô hình AI và học máy (Machine Learning); thiết kế kiến trúc hệ thống thông tin thông minh; cùng các yêu cầu chuyên sâu về an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu trong môi trường kết nối diện rộng.
Chương trình được thiết kế theo hướng học tập qua dự án thực tế, tạo cơ hội để học viên giải quyết các bài toán công nghệ trong doanh nghiệp, trong đó có hệ sinh thái FPT ở các lĩnh vực phần mềm, viễn thông, tích hợp hệ thống, bán lẻ, an ninh mạng và AI. Học viên cũng có cơ hội thực hành trên các nền tảng đám mây, bộ công cụ phát triển hiện đại, đồng thời tiếp cận kiến thức từ đội ngũ giảng viên và chuyên gia có kinh nghiệm triển khai giải pháp thực tế.
Sau khi tốt nghiệp, học viên có thể đảm nhiệm các vị trí như kiến trúc sư giải pháp AIoT, kỹ sư hệ thống AI/IoT, chuyên gia phân tích và thiết kế hệ thống thông minh, kỹ sư IoT và điện toán đám mây, chuyên gia bảo mật hoặc quản lý dự án công nghệ. Người học còn có cơ hội mở rộng mạng lưới nghề nghiệp thông qua cộng đồng hơn 10.000 cựu học viên FSB.
Chương trình gồm 60 tín chỉ, tổ chức trong bốn học kỳ, với thời gian hoàn thành dự kiến khoảng 18 tháng. Đối tượng tuyển sinh gồm người tốt nghiệp các ngành máy tính, công nghệ thông tin và lĩnh vực liên quan; kỹ sư phần mềm, lập trình viên, kỹ sư mạng, hạ tầng, điện tử, viễn thông, tự động hóa và người làm quản lý dự án kỹ thuật. Chương trình dự kiến khai giảng khóa đầu tiên vào tháng 11/2026.
Là đơn vị đào tạo sau đại học của Trường Đại học FPT, Viện Quản trị & Công nghệ FSB có hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quản trị và công nghệ. Việc ra mắt MIT-AIoT là bước đi nhằm đón đầu xu hướng tích hợp AI và IoT, đồng thời góp phần đào tạo nguồn nhân lực có năng lực phát triển, vận hành và bảo đảm an toàn cho các hệ thống thông minh trong quá trình chuyển đổi số.
