Đây cũng là nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp tập trung thảo luận tại Diễn đàn “Năng lượng Hydrogen và Tương lai công nghiệp không phát thải” do Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam phối hợp với Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức ngày 29/7 tại Hà Nội, với sự đồng hành của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).
Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) cho rằng, biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của nhân loại, trong đó Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề. Cùng với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế xanh, việc tìm kiếm các nguồn năng lượng sạch, bền vững là nhiệm vụ cấp thiết.
Theo TS. Mai Duy Thiện, hydrogen xanh đang được xem là giải pháp chiến lược của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu nhờ khả năng thay thế nhiên liệu hóa thạch trong các lĩnh vực khó cắt giảm phát thải như công nghiệp nặng, giao thông vận tải, sản xuất điện và hóa chất. Đồng thời, lĩnh vực này còn mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tạo động lực tăng trưởng dài hạn.
Ông cho biết định hướng này đã được cụ thể hóa tại Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối đến sử dụng theo chuỗi giá trị, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị hydrogen khu vực và thế giới.
Hydrogen, đặc biệt là hydrogen xanh, được đánh giá sẽ trở thành một trong những trụ cột của hệ thống năng lượng tương lai, đóng vai trò quan trọng trong quá trình khử carbon của các ngành công nghiệp, giao thông và sản xuất điện. Việc phát triển chuỗi giá trị hydrogen không chỉ góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 mà còn tạo cơ hội thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo ông Nguyễn Ngọc Hiếu - Đại diện Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương), Việt Nam hiện sản xuất khoảng 500.000 tấn hydrogen mỗi năm, tuy nhiên phần lớn vẫn là hydrogen xám và hydrogen nâu được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch để phục vụ ngành phân đạm và lọc hóa dầu. Trong khi đó, hydrogen xanh mới chỉ ở giai đoạn khởi động với một số đề xuất đầu tư tại Trà Vinh, Bến Tre, Bạc Liêu, Quảng Bình..., nhưng hầu hết vẫn đang trong quá trình chuẩn bị.
Ông Nguyễn Ngọc Hiếu cũng cho biết hydrogen hiện chưa được ứng dụng rộng rãi trong nền kinh tế. Ngoài các lĩnh vực truyền thống, chỉ khoảng 0,5% sản lượng được sử dụng trong ngành thép, điện tử và chế biến thực phẩm. Hoạt động vận chuyển chủ yếu thực hiện dưới dạng khí nén bằng xe bồn hoặc bình áp lực, trong khi thị trường xuất khẩu hydrogen vẫn chưa hình thành.
Để tạo nền tảng phát triển ngành hydrogen, Chính phủ đã giao nhiều nhiệm vụ cho các bộ, ngành. Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện Luật Hóa chất (sửa đổi), Luật Điện lực và nghiên cứu cơ chế ưu đãi đầu tư, giá điện cho sản xuất hydrogen; Bộ Xây dựng xây dựng chương trình chuyển đổi năng lượng xanh và bổ sung quy định sử dụng hydrogen trong lĩnh vực giao thông; Bộ Tài chính nghiên cứu chính sách thuế, tín dụng xanh và ưu đãi vốn vay; còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét ứng dụng hydrogen thay thế nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất nông nghiệp.
Đại diện Vụ Dầu khí và Than cho hay, việc hoàn thiện khung chính sách sẽ là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, hình thành thị trường hydrogen xanh và hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng của Việt Nam. Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tập trung đề xuất các chính sách ưu đãi đầu tư ở mức cao đối với các dự án hydrogen xanh; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong sản xuất, lưu trữ và vận chuyển hydrogen; thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ, đồng thời triển khai các chính sách kích cầu sử dụng hydrogen trong sản xuất điện và công nghiệp nặng.
Ở góc độ nghiên cứu, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển hydrogen xanh nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào. Miền Trung và Nam Trung Bộ có tiềm năng lớn về điện mặt trời, trong khi khu vực duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long sở hữu điều kiện thuận lợi để phát triển điện gió với tốc độ gió trung bình từ 8 - 10 m/s. Đặc biệt, theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể lên tới khoảng 600 GW.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng ngành hydrogen trong nước vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Khoảng 500.000 tấn hydrogen được sản xuất mỗi năm đều là hydrogen xám hoặc hydrogen đen từ than và khí tự nhiên, trong khi Việt Nam chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại. Dự án thí điểm đáng chú ý nhất hiện nay là Edeflow tại Long An với công suất 1 MW, sử dụng công nghệ điện phân kiềm trên cơ sở hợp tác giữa Việt Nam, Đức và Pháp.
Theo Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen, Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất từ 100.000-500.000 tấn hydrogen phát thải thấp mỗi năm vào năm 2030 và nâng lên 10 - 20 triệu tấn mỗi năm vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương cho rằng cần sớm tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn.
Trước hết là hạ tầng truyền tải và kết nối. Việc phát triển hydrogen xanh đòi hỏi hệ thống lưới điện xanh đồng bộ cùng hạ tầng lưu trữ năng lượng quy mô lớn để đáp ứng nhu cầu sản xuất và phân phối.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất hydrogen và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.
Đồng thời, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý với hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá phù hợp đối với hydrogen phát thải thấp để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường phát triển.
Tại diễn đàn, các đại biểu cũng tập trung trao đổi về xu hướng phát triển hydrogen trên thế giới, chính sách và định hướng phát triển hydrogen tại Việt Nam, công nghệ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và sử dụng hydrogen, phát triển chuỗi giá trị hydrogen, cơ hội đầu tư và hợp tác quốc tế, cũng như các giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền công nghiệp không phát thải.
Thông qua các phiên tham luận và tọa đàm, diễn đàn kỳ vọng đưa ra những khuyến nghị thiết thực nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách; tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức quốc tế; đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển các dự án hydrogen xanh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, bền vững và cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.
