Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu đầy khát vọng. Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa đất nước trở thành quốc gia đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao.
Theo ông, yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và duy trì tốc độ tăng trưởng cao đòi hỏi hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước, bảo đảm cung ứng điện đầy đủ, ổn định và an toàn cho sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống xã hội.
Ông Phạm Mạnh Hùng cho biết, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ yêu cầu xây dựng hệ thống năng lượng quốc gia đồng bộ, hiện đại và thông minh, tạo đột phá trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với Luật Điện lực năm 2024 và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, những định hướng này đang mở ra không gian phát triển mới cho ngành năng lượng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quy hoạch, đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống điện quốc gia.
“Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng năng lượng không còn chỉ là những nhà máy điện hay đường dây truyền tải điện. Hạ tầng năng lượng của tương lai phải là hạ tầng thông minh, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo”, ông Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, hạ tầng năng lượng thông minh đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa vận hành hệ thống điện, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tăng khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, thế giới đang chuyển từ mô hình tập trung mở rộng công suất phát điện sang xây dựng các hệ thống năng lượng có khả năng điều phối linh hoạt giữa phát điện, truyền tải, lưu trữ và tiêu thụ. Chuyển đổi năng lượng hiện nay không chỉ dừng lại ở phát triển nguồn điện sạch mà đang bước sang giai đoạn xây dựng hệ thống năng lượng thông minh, linh hoạt và có khả năng chống chịu cao.
PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ nhận định, mặc dù đầu tư toàn cầu cho chuyển dịch năng lượng đang tăng mạnh và vượt xa dòng vốn dành cho nhiên liệu hóa thạch, quá trình này vẫn đối mặt nhiều thách thức như thiếu hạ tầng lưới điện, sự phân mảnh của chuỗi cung ứng và áp lực bảo đảm nguồn điện nền.
“Không thể phát triển năng lượng tái tạo bền vững nếu thiếu hệ thống lưu trữ, truyền tải và lưới điện thông minh. Nếu không giải quyết được bài toán điều phối, tình trạng nơi thừa điện, nơi thiếu điện sẽ tiếp tục gây lãng phí nguồn lực”, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ nhấn mạnh.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, Đại sứ Ireland tại Việt Nam Deirdre Ní Fhallúin cho biết, Ireland đã đạt nhiều thành tựu nổi bật trong phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió. Năm 2025, điện gió đã cung cấp khoảng một phần ba lượng điện tiêu thụ trên toàn đảo Ireland, với hơn 5.000 MW công suất điện gió trên bờ được lắp đặt.
Bà Deirdre Ní Fhallúin cũng cho biết, Ireland hiện đã triển khai khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh, tương đương hơn 80% hộ gia đình và cơ sở kinh doanh trên cả nước. Khoảng 97% số công tơ này thực hiện truyền dữ liệu hằng ngày, giúp hệ thống điện vận hành linh hoạt hơn thông qua các biểu giá điện theo thời gian sử dụng, nâng cao hiệu quả tiêu thụ điện và khai thác tốt hơn các nguồn năng lượng tái tạo.
“Kế hoạch hành động vì khí hậu của Ireland nhấn mạnh việc áp dụng các biểu giá điện xanh linh hoạt, cho phép người tiêu dùng được hưởng mức giá ưu đãi hơn vào những thời điểm sản lượng điện gió và điện mặt trời dồi dào. Tôi tin rằng đây là kinh nghiệm có ý nghĩa thiết thực đối với Việt Nam”, bà Deirdre Ní Fhallúin chia sẻ.
Đề cập đến yêu cầu hiện đại hóa hệ thống điện, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) cho biết, sản lượng điện tiêu thụ của Việt Nam đã đạt khoảng 287 tỷ kWh vào năm 2024 và vẫn còn dư địa tăng trưởng lớn. Theo ông, để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, Việt Nam sẽ tập trung phát triển điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân cùng các nguồn điện linh hoạt và hệ thống lưu trữ năng lượng.
Ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, việc đầu tư lưới điện truyền tải phải được triển khai đồng bộ với phát triển nguồn điện. Tại khu vực phía Bắc, các tuyến đường dây 500kV từ Tây Bắc và miền Trung về Hà Nội sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thủy điện, điện mặt trời, điện gió và điện LNG. Trong tương lai, Hà Nội sẽ tiếp nhận nguồn điện từ các dự án điện hạt nhân và điện gió ngoài khơi ở khu vực Nam Trung Bộ.
“Nếu thực hiện đúng quy hoạch thì chúng ta đủ điện, nhưng nếu chỉ thực hiện được khoảng 50 - 70% và phụ tải tăng trưởng cao thì sẽ có nguy cơ thiếu điện, cần điều hành chặt chẽ hơn”, ông Nguyễn Mạnh Cường cảnh báo. Theo ông, ngành điện cần khoảng 3 tỷ USD mỗi năm để đầu tư lưới điện trong giai đoạn tới, trong khi nguồn lực hiện có mới đáp ứng được khoảng một phần ba nhu cầu. Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội hóa cho đầu tư hạ tầng truyền tải là yêu cầu cấp thiết.
Tại diễn đàn, các đại biểu và chuyên gia đã tập trung thảo luận nhiều nội dung trọng tâm như: cơ chế huy động nguồn lực tài chính cho phát triển hạ tầng năng lượng thông minh; thực trạng và triển vọng phát triển hạ tầng năng lượng của Việt Nam đến năm 2035; định hướng phát triển đô thị thông minh gắn với hạ tầng năng lượng trong giai đoạn 2026 - 2035; xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; giải pháp tích hợp hạ tầng năng lượng trong quy hoạch đô thị xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon…
Các ý kiến tại diễn đàn thống nhất rằng hạ tầng năng lượng thông minh sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi số và hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, bền vững trong những thập niên tới.
