Trưng bày không chỉ tái hiện một phần ký ức hào hùng của dân tộc mà còn là lời tri ân sâu sắc dành cho thế hệ đã hiến dâng tuổi thanh xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc, đồng thời khẳng định giá trị của tài liệu lưu trữ trong gìn giữ ký ức lịch sử và thực hiện công tác đền ơn đáp nghĩa.
Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Đặng Thanh Tùng - Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước cho biết, đây là một sự kiện đặc biệt, được tổ chức không theo nghi thức hành chính thông thường mà dành để tôn vinh các cán bộ đi B - những người đã gác lại tuổi trẻ, gia đình và sự nghiệp để lên đường vào chiến trường.
“Đây không chỉ là lời tri ân mà còn là sự khâm phục, tự hào của thế hệ hôm nay đối với các cô, các chú, các bác. Chúng tôi có trách nhiệm gìn giữ những hồ sơ, kỷ vật ấy và làm tất cả những gì tốt nhất để tinh thần Việt Nam, tinh thần quật cường của dân tộc được truyền lại cho các thế hệ trẻ”, ông Đặng Thanh Tùng nhấn mạnh.
Không gian trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề “Thanh xuân gửi lại” gồm 03 phần. Trong đó nổi bật là chuyên đề “Ký ức đi B”, giới thiệu hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá, đưa người xem trở về những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Những lá đơn tình nguyện, cuốn nhật ký, thư gửi gia đình, học bạ, lý lịch, ảnh kỷ niệm cùng nhiều vật dụng cá nhân được các cán bộ mang theo hoặc gửi lại trước ngày lên đường đã tái hiện sinh động lý tưởng cách mạng, tinh thần cống hiến và sự hy sinh của một thế hệ.
Bên cạnh nguồn tư liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, trưng bày còn giới thiệu nhiều tài liệu do các gia đình, cá nhân hiến tặng và một số hình ảnh, tư liệu được khai thác từ Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), góp phần làm phong phú thêm bức tranh lịch sử về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Công chúng cũng có dịp tiếp cận hồ sơ và kỷ vật của nhiều nhân vật nổi tiếng như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, bác sĩ Đặng Thùy Trâm, nhà thơ Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân) và nhà văn Dương Thị Xuân Quý, qua đó hiểu rõ hơn những cống hiến và lý tưởng của thế hệ đã dành trọn tuổi trẻ cho đất nước.
Một nội dung đáng chú ý khác là giới thiệu kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Thông qua việc khai thác, đối chiếu những hồ sơ, tài liệu lưu trữ đã nhuốm màu thời gian, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh thông tin liệt sĩ, tìm kiếm thân nhân và trao trả nhiều kỷ vật cho gia đình. Những tài liệu lưu trữ vì thế không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn trở thành cầu nối giúp các anh hùng liệt sĩ trở về với người thân.
Bên cạnh hoạt động trưng bày, công chúng có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III thông qua hệ thống tra cứu điện tử. Hoạt động này tạo điều kiện thuận lợi cho thân nhân liệt sĩ, người có công và các nhà nghiên cứu tiếp cận nguồn tư liệu phục vụ giải quyết chế độ, chính sách, tìm kiếm thông tin về người thân cũng như nghiên cứu lịch sử, đồng thời thể hiện vai trò của chuyển đổi số trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.
Chia sẻ tại chương trình, ông Phạm Quang Nghị - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội - một cán bộ đi B - xúc động khi được nhìn lại những kỷ vật của mình sau hơn nửa thế kỷ. “Tôi không nghĩ có ngày lại được nhìn thấy học bạ, lý lịch, lá đơn tình nguyện, giấy chứng nhận đoàn viên… của mình. Những kỷ vật ấy gợi lại cả một thời tuổi trẻ, gợi nhớ đồng đội, chiến trường và những năm tháng không thể nào quên”, ông nói.
Theo ông Nghị, hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất, Việt Nam đã có nhiều bước phát triển mạnh mẽ, nhưng trong hành trình hướng tới tương lai vẫn cần nhìn lại quá khứ để tri ân những người đã làm nên chiến thắng. Ông cũng bày tỏ sự trân trọng đối với những người làm công tác lưu trữ đã âm thầm gìn giữ hàng chục nghìn hồ sơ, kỷ vật suốt nhiều thập kỷ.
“Những kỷ vật này chỉ là một phần rất nhỏ, nhưng phản ánh cuộc kháng chiến vô cùng vĩ đại của dân tộc. Chúng ta xin được nghiêng mình tri ân những người đã tham gia kháng chiến, đặc biệt là những người đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc”, ông Phạm Quang Nghị chia sẻ.
Với những tài liệu, hồ sơ và kỷ vật lịch sử được giới thiệu, trưng bày “Thanh xuân gửi lại” không chỉ góp phần lưu giữ ký ức của dân tộc mà còn lan tỏa những giá trị nhân văn, giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, đồng thời khẳng định vai trò của công tác lưu trữ trong kết nối quá khứ với hiện tại và các thế hệ mai sau. Trưng bày sẽ diễn ra từ ngày 17/7 đến hết ngày 2/9/2026 tại Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, thành phố Hà Nội).
