Tham dự hội thảo có PGS.TS. Lâm Bá Nam - Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam; PGS.TS. Lê Hải Đăng - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam; ông Bùi Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An cùng gần 60 nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý văn hóa, giảng viên, cán bộ bảo tàng và đại diện các ban quản lý di tích trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
Phát biểu chào mừng hội thảo, ông Bùi Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An nhấn mạnh: “Văn hóa biển chính là sợi dây kết nối và là nền tảng quan trọng trong đời sống của cư dân. Do đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển thông qua các hoạt động trưng bày và số hóa đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Hội thảo lần này có ý nghĩa thiết thực, góp phần tập hợp các ý kiến chuyên gia nhằm nâng cao nhận thức và đề xuất các giải pháp chiến lược cho tương lai”.
PGS.TS. Lê Hải Đăng - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho biết: “Hội thảo “Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng” được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt gắn liền với Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam. Hội thảo mang ý nghĩa kết nối sâu sắc giữa nghiên cứu khoa học với các hoạt động giáo dục của bảo tàng. Qua đó khẳng định bảo tàng không chỉ là một không gian học thuật thuần túy mà còn là nơi quá khứ được đặt trong sự đối thoại và trải nghiệm sống động với hiện tại”.
Các nội dung thảo luận được triển khai trong hai phiên chuyên đề. Phiên thứ nhất tập trung vào những vấn đề lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế liên quan đến văn hóa biển. Nhiều tham luận đã làm rõ vai trò của văn hóa biển trong tiến trình hình thành và phát triển quốc gia; đề xuất xây dựng các không gian trưng bày chuyên đề về biển, đảo; phát huy giá trị tư liệu về chủ quyền quốc gia đối với Hoàng Sa, Trường Sa; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm đổi mới trưng bày từ các bảo tàng trên thế giới.
Phiên thứ hai tập trung vào chuyển đổi số và định hướng bảo tồn, phát triển văn hóa biển trong bối cảnh mới. Các tham luận phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ trong hoạt động bảo tàng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp như số hóa hiện vật, xây dựng không gian trải nghiệm tương tác, ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), phát triển bảo tàng số và hình thành hệ sinh thái dữ liệu dùng chung.
Bên cạnh các tham luận chuyên đề, phiên thảo luận đã ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc từ các nhà khoa học, cán bộ quản lý văn hóa, giáo viên và đại diện cộng đồng địa phương. Các đại biểu thống nhất rằng trong bối cảnh bảo tàng học đương đại, bảo tàng cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên hiện vật sang mô hình diễn giải di sản thông qua những câu chuyện gắn với con người và cộng đồng.
Theo đó, ký ức cộng đồng, tri thức dân gian, tín ngưỡng, tập quán và sinh kế của cư dân ven biển cần được xem là những nguồn tư liệu quan trọng để xây dựng các trưng bày mang tính tương tác, đa chiều và giàu sức sống.
Nhiều đề xuất cũng được đưa ra nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển, trong đó nhấn mạnh việc đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tăng cường liên kết giữa các bảo tàng trung ương và địa phương, đồng thời phát huy vai trò của bảo tàng như một không gian giáo dục di sản. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bồi đắp nhận thức, tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm đối với biển, đảo cho thế hệ trẻ.
Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS.TS. Lâm Bá Nam - Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam đánh giá cao chất lượng các tham luận cũng như những trao đổi học thuật được trình bày tại sự kiện. Ông khẳng định, văn hóa biển có vị trí đặc biệt quan trọng trong tiến trình lịch sử và văn hóa dân tộc Việt Nam; việc nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và trưng bày các giá trị văn hóa biển cần tiếp tục được thúc đẩy thông qua sự liên kết chặt chẽ giữa các cơ quan nghiên cứu, hệ thống bảo tàng, chính quyền địa phương và cộng đồng.
Hội thảo khoa học “Văn hóa biển - Kết nối qua các trưng bày bảo tàng” đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến văn hóa biển Việt Nam, từ hệ tri thức dân gian, di sản văn hóa, ký ức cộng đồng đến vai trò của bảo tàng trong bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa biển.
Đồng thời, những trao đổi về chuyển đổi số cũng mở ra các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu, tư liệu hóa, trưng bày và truyền thông di sản, góp phần đưa văn hóa biển đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.
