Những "vũ điệu rùa bò" trên đại lộ triệu đô – Cơn ác mộng mang tên “ùn tắc”
Nằm ở phía Đông TP. Hồ Chí Minh, vị trí tiếp giáp với các vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như Đồng Nai, Bình Dương cũ, Tân Cảng - Cát Lái từ lâu đã được ví như "trái tim" logistics của cả nước. Đây là cảng container quốc tế lớn và hiện đại nhất Việt Nam, nằm trong top 20 cảng container lớn nhất thế giới, chiếm tới hơn 90% sản lượng container xuất nhập khẩu của khu vực phía Nam và gần 40% thị phần cả nước.
Cảng Cát Lái hiện là đầu mối logistics lớn nhất khu vực phía Nam, mỗi ngày tiếp nhận hàng chục nghìn lượt phương tiện ra vào.
Với quy mô cầu cảng đồ sộ và hệ thống kho bãi trải rộng hàng trăm héc-ta, mỗi ngày nơi đây tiếp nhận trung bình từ 19.000 đến 22.000 lượt xe container ra vào gia nhận hàng hóa. Vào những dịp cao điểm lễ, Tết hoặc chu kỳ chạy hàng cuối năm, con số này có thể tăng vọt lên đến 26.000 lượt xe/ngày đêm. Luồng huyết mạch kinh tế này được kết nối trực tiếp với hệ thống hạ tầng "triệu đô" xung quanh bao gồm đại lộ Đồng Văn Cống, đường Võ Chí Công, Nguyễn Thị Định và Mai Chí Thọ.
Thế nhưng, chính sự kỳ vọng lớn lao ấy lại đang tỷ lệ thuận với một thực tế nhức nhối diễn ra suốt nhiều năm qua: cụm từ “ùn tắc Cát Lái” đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực của các doanh nghiệp vận tải và người dân lưu thông qua cửa ngõ phía Đông TP.HCM. Theo khảo sát thực tế tại nút giao Mỹ Thủy, đường Đồng Văn Cống, Võ Chí Công và Nguyễn Thị Định, tình trạng giao thông "bất động" có thể xảy ra vào bất cứ khung giờ nào trong ngày, bất kể ngày đêm.
Dòng xe container ken đặc trên đường Nguyễn Thị Định - Đồng Văn Cống. Có thời điểm phương tiện chỉ có thể di chuyển từng mét trong nhiều giờ liên tiếp. Ảnh: Phạm Tuấn.
Anh Trần Quốc Tiến, một tài xế xe container chạy tuyến Bình Dương - Cát Lái, mệt mỏi chia sẻ: "2 đến 3 tiếng đồng hồ tôi chưa nhích nổi 500 mét. Quãng đường từ Bình Dương đến đây chỉ mất hơn một giờ, nhưng thời gian 'bò' vào cảng để hạ tải còn lâu hơn cả thời gian chạy trên quốc lộ. Ngày nào cũng như ngày nấy, áp lực chờ đợi khiến đội ngũ tài xế hoàn toàn kiệt sức ngay trong cabin."
Không riêng gì anh Tiến, hàng ngàn tài xế khác khi đến "tọa độ" này đều phải chấp nhận việc "giam mình" trong cabin. Việc xe container đỗ tràn lan, chiếm dụng lòng đường làm bãi chờ bất đắc dĩ. Đường Nguyễn Thị Định tuyến đường có sự đan xen với phương tiện dân sinh, đã và đang làm gia tăng áp lực lên hạ tầng, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông đô thị.
Đường mở rộng, cảng thông minh nhưng vẫn... tắc!
Điều đáng nói, những năm qua, TP.HCM đã đổ hàng ngàn tỷ đồng để nâng cấp, đồng bộ hạ tầng khu vực này. Cầu vượt, hầm chui tại nút giao Mỹ Thủy đã đi vào hoạt động; đường Võ Chí Công, Đồng Văn Cống liên tục được đầu tư mở rộng. Bản thân đơn vị vận hành Cảng Cát Lái cũng liên tục cải tiến, áp dụng công nghệ quản lý hiện đại với hệ thống cảng điện tử (E-Port) tối tân, được kỳ vọng sẽ rút ngắn tối đa thời gian làm thủ tục, tối ưu hóa quy trình giao nhận hàng.
Vậy nhưng, một nghịch lý lớn đang tồn tại: Hạ tầng càng mở rộng, công nghệ càng nâng cấp thì tốc độ di chuyển của xe vào cảng, trong nhiều thời điểm, lại chuyển động tỷ lệ nghịch.
Vào các khung giờ cao điểm từ 20 giờ tối đến 2 giờ sáng hôm sau, thời điểm các xe tập trung về cảng để kịp giờ đóng hàng lên tàu, dòng xe container nối đuôi nhau kéo dài từ cổng cảng ngược về tận đường Mai Chí Thọ, có lúc ùn ứ kẹt cứng qua cả cầu Phú Mỹ.
Nhiều chuyên gia giao thông nhận định, nếu chỉ đổ lỗi cho áp lực lượng hàng hóa tăng cao hay hạ tầng giao thông tĩnh chưa hoàn thiện thì đó mới chỉ là nhìn nhận phần ngọn của vấn đề. Bởi lẽ, năng lực tiếp nhận của bãi cảng Cát Lái về mặt lý thuyết hoàn toàn có thể đáp ứng tốt luồng phương tiện nếu quy trình vận hành, điều tiết giữa "bên trong" và "bên ngoài" cổng cảng diễn ra trơn tru, khoa học.
Đi tìm "nút thắt" trong chiếc phễu Cát Lái
Bản chất của chuyển đổi số là loại bỏ khâu trung gian, chuẩn hóa quy trình và giảm sự phụ thuộc vào yếu tố con người. Thế nhưng, tại Cảng Cát Lái - nơi được đầu tư hệ thống E-Port và nhiều giải pháp số hóa hiện đại - một nghịch lý vẫn tồn tại: càng vào giờ cao điểm, hệ thống càng bộc lộ những "độ trễ" khó lý giải.
Vì sao phương tiện đã đăng ký trực tuyến, hoàn tất thanh toán và được cấp giờ hẹn (Slot) vẫn phải nối đuôi chờ nhiều giờ trước cổng cảng? Vì sao quy trình được thiết kế để tự động hóa vẫn chưa thể giúp dòng xe lưu thông đúng như kỳ vọng?
Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp vận tải, phía sau những hàng xe container kéo dài trên các tuyến Nguyễn Thị Định, Đồng Văn Cống là một "nút thắt cổ chai" nằm tại các khâu tiếp nhận, đối chiếu và xử lý lệnh. Khi một mắt xích trong chuỗi vận hành phát sinh độ trễ, toàn bộ áp lực lập tức dồn ra hệ thống giao thông đô thị, biến những tuyến đường vốn chỉ có chức năng kết nối thành bãi chờ khổng lồ.
Điều đáng chú ý là trong quá trình ghi nhận thực tế, phóng viên Tạp chí điện tử Việt - Đức ghi nhận quanh khu vực làm thủ tục xuất hiện nhiều người chủ động tiếp cận tài xế, doanh nghiệp để giới thiệu các dịch vụ "hỗ trợ hồ sơ", "bấm giờ", "xử lý lệnh", "gửi email"... Hoạt động này diễn ra khá công khai ở khu vực trước cổng Cảng Cát Láo và các điểm tập trung phương tiện.
Sự tồn tại của các dịch vụ trung gian không đồng nghĩa với việc có hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, chính sự hiện diện của họ lại đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: nếu quy trình điện tử đã thực sự đơn giản, minh bạch và dễ tiếp cận, vì sao vẫn tồn tại nhu cầu phải tìm đến các dịch vụ hỗ trợ bên ngoài?
Khoảng trống đó xuất phát từ tâm lý muốn tiết kiệm thời gian của doanh nghiệp, từ việc thiếu thông tin hướng dẫn, hay từ những "điểm nghẽn" trong chính quy trình vận hành? Đó là những vấn đề cần được làm rõ bằng dữ liệu, bằng thực tiễn quản lý và bằng sự vào cuộc của cơ quan có thẩm quyền, thay vì chỉ nhìn nhận như những hiện tượng đơn lẻ.
Hiện tượng các dịch vụ môi giới xuất hiện quanh khu vực cổng Cảng Cát Lái là một trong những vấn đề được doanh nghiệp và tài xế phản ánh, đặt ra yêu cầu minh bạch hóa quy trình vận hành để khơi thông dòng chảy logistics và giảm chi phí không cần thiết. Ảnh minh hoạ.
Nếu công nghệ không phải là nguyên nhân duy nhất, vậy "nút thắt" thực sự đang nằm ở đâu? Cơ chế phối hợp giữa hệ thống điện tử và quy trình xử lý trực tiếp đã được thiết kế tối ưu hay chưa? Hoạt động của các dịch vụ trung gian quanh khu vực cảng phản ánh nhu cầu hỗ trợ chính đáng của doanh nghiệp hay cho thấy vẫn còn những khoảng trống trong công tác tổ chức, hướng dẫn và vận hành cần sớm được khắc phục?
Một hệ thống số chỉ thực sự phát huy giá trị khi mọi doanh nghiệp đều có thể tiếp cận bằng chính quy trình chính thức, không cần đến những "kinh nghiệm truyền miệng", cũng không phát sinh nhu cầu tìm kiếm các dịch vụ trung gian để giảm bớt sự bất định trong quá trình làm thủ tục.
Đây cũng là những vấn đề cần được các cơ quan quản lý, đơn vị khai thác cảng và các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, đánh giá khách quan nhằm bảo đảm môi trường logistics minh bạch, bình đẳng và giảm thiểu chi phí phát sinh cho doanh nghiệp.
Tạp chí điện tử Việt - Đức tiếp tục thông tin tại: “Kỳ 2: Quy trình vận hành phía sau ô cửa thủ tục Cảng Cát Lái - Yêu cầu minh bạch hóa để khơi thông dòng chảy logistics.”
