Phát biểu khai mạc Hội nghị, Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự-hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính Nguyễn Thị Hạnh nhấn mạnh, trong bối cảnh kỷ nguyên số và nền kinh tế tri thức, thông tin và dữ liệu đã trở thành tài nguyên chiến lược của quốc gia.
Sở hữu thông tin chính xác, kịp thời là cơ sở quan trọng để đưa ra các quyết định quản lý đúng đắn, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực. Dữ liệu là tấm gương phản chiếu thực tiễn nhưng chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được lưu thông, chia sẻ và tiếp cận một cách hợp pháp, bình đẳng.
Quyền tiếp cận thông tin không chỉ là quyền hiến định của công dân mà còn là thước đo năng lực quản trị của một nền hành chính hiện đại.
Theo bà Nguyễn Thị Hạnh, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 được sửa đổi nhằm thiết lập trật tự quản lý dựa trên 4 yêu cầu mang tính nguyên tắc: Minh bạch hóa hoạt động của bộ máy nhà nước; bảo đảm quyền làm chủ thực chất của nhân dân; giải phóng nguồn lực, tạo môi trường bình đẳng cho phát triển kinh tế-xã hội; khẳng định việc cung cấp thông tin không phải là sự ban phát của cơ quan nhà nước mà là trách nhiệm phải thực hiện để bảo đảm quyền được biết của công dân.
Sau gần 10 năm thi hành, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo cơ sở pháp lý quan trọng bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, việc triển khai các chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, cùng việc sửa đổi Hiến pháp năm 2013, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp,...đã đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin.
Chính vì vậy, Quốc hội đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Luật Tiếp cận thông tin trong hệ thống pháp luật. Đồng thời, khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành Luật năm 2016, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn phát triển mới.
Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 gồm 4 chương, 31 điều, giảm 1 chương và 6 điều so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Luật tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, có tính ổn định lâu dài, các nội dung cơ bản liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của công dân và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin; không quy định chi tiết trình tự, thủ tục cung cấp thông tin, bảo đảm tính linh hoạt, khả thi và phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong từng giai đoạn.
Luật Tiếp cận thông tin được ban hành nhằm 2 mục tiêu cơ bản: Giải quyết các hạn chế, khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ quy định của luật đã được các cơ quan, bộ, ngành, địa phương phản ánh, nhận diện trong quá trình sơ kết, tổng kết việc thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Tiếp tục hoàn thiện toàn diện các quy định của luật nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, mở rộng phạm vi thông tin được tiếp cận, đa dạng hóa các hình thức cung cấp thông tin, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, Luật tập trung sửa đổi theo 5 nhóm chính sách lớn, trong đó mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin khi bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu; hoàn thiện quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai, nhất là các thông tin gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp; đồng thời phân định rõ thông tin công dân được tiếp cận, không được tiếp cận và được tiếp cận có điều kiện, bảo đảm thống nhất với các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Tại hội nghị, các đại biểu tập trung chia sẻ, trao đổi về quy trình cung cấp thông tin, việc phân định giữa thông tin mật và thông tin công khai, khả năng đáp ứng của hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực cũng như những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành Luật.
Bà Nguyễn Thị Hạnh đề nghị các bộ, ngành, địa phương sớm triển khai kế hoạch thi hành Luật Tiếp cận thông tin, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết và tiếp tục tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu sau khi có nghị định hướng dẫn thi hành, bảo đảm Luật được triển khai hiệu quả trên thực tế.
