Ngày 29/10 tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế Việt Nam - VnEconomy - Vietnam Economic Times tổ chức Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”.
Diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, diễn đàn tập trung thảo luận yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển năng lực công nghiệp trong nước. Đây cũng là dịp để các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi về những cơ hội, thách thức của ngành dầu khí trong quá trình chuyển dịch năng lượng và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Phát biểu khai mạc, ông Đào Quang Bính - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh: “Trong cấu trúc kinh tế quốc gia, năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng luôn giữ vai trò mạch máu, là bệ đỡ vững chắc cho an ninh năng lượng và ổn định vĩ mô. Tuy nhiên, ngành Dầu khí Việt Nam cũng đang đứng trước những thử thách chưa từng có: mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên, biến động địa chính trị toàn cầu khó lường và áp lực cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”.
Theo ông Đào Quang Bính, trước những thách thức này, ngành dầu khí cần tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến chế biến, dịch vụ kỹ thuật và phát triển các lĩnh vực năng lượng mới. Ở khâu thượng nguồn, nhiệm vụ trọng tâm là gia tăng trữ lượng thông qua đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò, đồng thời nghiên cứu giải pháp khai thác hiệu quả các mỏ nhỏ, mỏ cận biên và những khu vực có điều kiện khai thác khó khăn.
Ở khâu trung và hạ nguồn, cần đẩy nhanh các dự án khí quy mô lớn, phát triển đồng bộ hạ tầng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), nâng cao năng lực chế biến sâu lọc hóa dầu và hóa chất nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.
Bên cạnh đó, việc phát triển cơ khí chế tạo, xây lắp và dịch vụ kỹ thuật dầu khí được xác định là hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ công nghiệp. Các doanh nghiệp trong nước cần tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại, mở rộng thị trường quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Một trong những nội dung được quan tâm tại diễn đàn là Luật Dầu khí năm 2026, được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Luật được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động dầu khí, tháo gỡ những vướng mắc trong đầu tư, tăng tính chủ động của doanh nghiệp và cải thiện sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh.
Theo ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, luật mới tập trung vào năm nhóm nội dung đáng chú ý, gồm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng cường thu hút đầu tư; phát triển dịch vụ dầu khí; nâng cao hiệu quả hoạt động dầu khí.
Trong đó, việc phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước với doanh nghiệp được kỳ vọng giúp giảm thời gian xử lý thủ tục, nâng cao hiệu quả phối hợp và tạo điều kiện để các dự án được triển khai chủ động hơn. Đối với ngành dầu khí, nơi các dự án thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thực hiện dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro về địa chất, kỹ thuật, thị trường, một cơ chế pháp lý rõ ràng và ổn định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Cơ chế khuyến khích đầu tư, nhất là đối với các mỏ nhỏ, mỏ cận biên và khu vực có điều kiện khai thác phức tạp, cũng được kỳ vọng góp phần khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên hiện có. Cùng với đó, các chính sách thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ sẽ tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp trong nước phát triển năng lực chế tạo, xây lắp và cung cấp dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu.
Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách mới phụ thuộc lớn vào quá trình tổ chức thực hiện. Các văn bản hướng dẫn cần được xây dựng đồng bộ, quy trình phối hợp phải minh bạch và cơ chế ưu đãi cần có tiêu chí rõ ràng, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và nền kinh tế.
Tại diễn đàn, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của ngành dầu khí trong phát triển công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật và kinh tế biển. Theo TS. Đặng Thị Thu Hoài - Trưởng phòng Kinh tế ngành và Địa phương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, ngành dầu khí có đóng góp rộng lớn đối với nền kinh tế, từ bảo đảm nguồn cung năng lượng, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất đến đóng góp ngân sách, tạo việc làm và phát triển kinh tế biển.
Theo bà Hoài, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cần đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc, tối ưu hóa nguồn tài nguyên, phát triển năng lượng công nghệ cao, phát thải thấp và xây dựng hệ sinh thái công nghiệp năng lượng. Việc ứng dụng tự động hóa, công nghệ bảo trì dự đoán và trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh cũng có thể góp phần hạn chế rủi ro vận hành, nâng cao hiệu quả quản lý và tối ưu vòng đời tài sản.
Cùng với việc nâng cao hiệu quả các hoạt động dầu khí truyền thống, ngành cần tận dụng kinh nghiệm thi công công trình biển và hệ thống hạ tầng hiện có để nghiên cứu, phát triển điện gió ngoài khơi, hydro xanh, amoniac xanh, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCUS). Đây là những lĩnh vực có tiềm năng hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và mở rộng không gian tăng trưởng cho doanh nghiệp.
Ông Đào Quang Bính cho rằng, để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, ngành dầu khí cần hướng tới mô hình Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia vận hành trên ba trụ cột: năng lượng, công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao. Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi đổi mới tư duy quản trị, nâng cao năng lực công nghệ và tăng cường liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị.
Các nội dung trao đổi tại diễn đàn cho thấy, tương lai của ngành dầu khí không chỉ phụ thuộc vào khả năng duy trì sản lượng khai thác mà còn được quyết định bởi năng lực đổi mới công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước. Việc mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ góp phần củng cố năng lực cạnh tranh của toàn ngành.
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, đồng thời yêu cầu giảm phát thải ngày càng cấp thiết, ngành dầu khí cần kết hợp hài hòa giữa bảo đảm nguồn cung trước mắt và đầu tư cho các lĩnh vực năng lượng của tương lai. Hoàn thiện thể chế, sử dụng hiệu quả nguồn lực và thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ sẽ là những yếu tố quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này.
