Hội thảo diễn ra trong không khí toàn Đảng, toàn dân nỗ lực đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vào cuộc sống, mở đường đưa đất nước bước vào "Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" và đúng vào dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, NGƯT.PGS.TS. Nguyễn Đào Tùng - Giám đốc Học viện Tài chính cho biết, Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ XIV chỉ rõ, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại phải "đáp ứng yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất mới", trong đó "phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế", gắn với "xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá".
Từ góc độ kinh tế chính trị Mác - Lênin, lực lượng sản xuất luôn là yếu tố động nhất, cách mạng nhất, là động lực cơ bản nhất quyết định sự vận động, phát triển của mọi hình thái kinh tế - xã hội.
Bước vào kỷ nguyên số, lực lượng sản xuất mới không đơn thuần là sự gia tăng về quy mô của các yếu tố sản xuất truyền thống như đất đai, cơ bắp, máy móc cơ khí, mà là một chỉnh thể cấu trúc dựa trên nền tảng Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trong đó tri thức công nghệ cao, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, năng lực đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực số đóng vai trò hạt nhân cốt lõi. Dữ liệu giờ đây không chỉ là tài nguyên mà đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt; các thuật toán và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò như những công cụ lao động thông minh tự sinh sản giá trị.
Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, ông Cao Anh Tuấn - Thứ trưởng Bộ Tài chính đánh giá cao sáng kiến tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia lần thứ hai của Học viện Tài chính và các đơn vị phối hợp, coi đây là minh chứng sinh động cho tinh thần khoa học nghiêm túc, trách nhiệm cao trước yêu cầu phát triển của đất nước.
“Từ góc độ quản lý tài chính nhà nước, Bộ Tài chính nhận thức sâu sắc rằng phát triển lực lượng sản xuất mới là một yêu cầu khách quan, không thể đảo ngược. Trong thời đại tri thức, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt, vai trò của chính sách tài chính - ngân sách - thuế - đầu tư công càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết”, Thứ trưởng Cao Anh Tuấn nhấn mạnh.
Chính sách tài chính có vai trò kép: vừa là bộ điều tiết vĩ mô, phân bổ nguồn lực, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo; vừa là công cụ kiến tạo, trực tiếp đầu tư vào nghiên cứu - phát triển, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển hạ tầng số quốc gia.
Thứ trưởng đề nghị các nhà khoa học, chuyên gia tập trung làm sâu sắc thêm 4 vấn đề: Giải pháp đột phá về chính sách tài chính, thuế và đầu tư công thúc đẩy kinh tế tư nhân và hình thành lực lượng sản xuất mới theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 68-NQ/TW, Nghị quyết 79-NQ/TW; Cơ chế tài chính thích ứng cho các mô hình kinh doanh mới, kinh tế nền tảng, kinh tế dữ liệu; Chính sách tài chính công phục vụ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo; và Tích hợp mục tiêu chuyển đổi xanh vào chính sách tài chính - ngân sách.
Bộ Tài chính cam kết tiếp thu nghiêm túc những kết luận khoa học, kiến nghị chính sách được đúc kết từ Hội thảo để tiếp tục hoàn thiện chính sách tài chính quốc gia.
Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận, làm rõ những vấn đề bao gồm: Thống nhất sâu sắc về bản chất kinh tế chính trị và đặc trưng cấu trúc của lực lượng sản xuất mới; Định vị mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất mới và sự thích ứng của quan hệ sản xuất; Làm sáng tỏ mô hình "Cộng sinh chiến lược" giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân; và Xác định nguồn nhân lực và an ninh kinh tế là hai trụ cột bảo đảm phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, kỷ yếu Hội thảo đã quy tụ 113 công trình nghiên cứu công phu, trí tuệ và tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học từ khắp mọi miền đất nước, phong phú trên các lĩnh vực: Vai trò của kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước; Về công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; Về nguồn nhân lực, đào tạo và thu hút nhân tài; Về thể chế, tài chính - thuế và pháp lý; Về tư tưởng Hồ Chí Minh và lịch sử Đảng; Về các lĩnh vực ứng dụng chuyên ngành...
Từ những luận cứ khoa học đã được kiểm chứng, để lực lượng sản xuất mới thực sự trở thành động lực đưa đất nước bứt phá tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2031, Đoàn Chủ tịch Hội thảo đã tổng hợp và đề xuất 4 nhóm kiến nghị vĩ mô gửi tới Đảng, Chính phủ và các Bộ, ban, ngành.
Thứ nhất, về thể chế: Khẩn trương hoàn thiện khung khổ pháp lý tương thích với kinh tế dữ liệu, kinh tế nền tảng và chuyển đổi xanh; mạnh dạn áp dụng cơ chế thử nghiệm pháp lý (sandbox) cho các công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới; thể chế hóa tinh thần các Nghị quyết 57, 59, 66 và 68 của Trung ương, tháo gỡ triệt để các "điểm nghẽn" để khơi thông nguồn vốn tài chính cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Thứ hai, về đầu tư công nghệ: Định hình chiến lược quốc gia về "Kinh tế dữ liệu" và xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên dữ liệu; tập trung nguồn lực quốc gia dẫn dắt các ngành công nghệ lõi như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo.
Thứ ba, về nguồn nhân lực: Thực hiện cuộc cách mạng đột phá về giáo dục đại học; thiết kế chương trình đào tạo mũi nhọn về nhân lực số, nhân lực tài chính công nghệ cao; có chính sách đặc thù "trải thảm đỏ" thu hút các chuyên gia bán dẫn, chuyên gia trí tuệ nhân tạo hàng đầu thế giới và kiều bào về nước cống hiến.
Thứ tư, về liên kết kinh tế: Xây dựng cơ chế đột phá thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị giữa tập đoàn kinh tế nhà nước với hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ tư nhân, tạo ra sức mạnh cộng hưởng quốc gia để tham gia sâu vào phân khúc thượng nguồn của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hội thảo khoa học quốc gia lần thứ hai "Lực lượng sản xuất mới - Xu hướng thế giới và thực tiễn Việt Nam" không chỉ là nơi hội tụ của những tư duy chiến lược mà quan trọng hơn, đã đưa ra được những giải pháp hết sức thực tiễn và kịp thời. Những chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy đến hành động, từ hạ tầng số đến chính sách thuế và đầu tư công được định hình từ hội thảo hôm nay sẽ đặt những viên gạch vững chắc đầu tiên, khơi thông dòng chảy của lực lượng sản xuất mới, đưa kinh tế Việt Nam tự tin làm chủ kỷ nguyên số.
