Sự kiện được tổ chức theo Quyết định ngày 29/7/2026 của UBND TP Hà Nội về việc đặt tên, điều chỉnh độ dài một số đường phố và công trình công cộng trên địa bàn thành phố năm 2026. Theo quyết định, Hà Nội đặt tên 51 tuyến đường, phố mới, trong đó có phố Nguyễn Long tại phường Tây Hồ.
Việc đặt tên phố Nguyễn Long không chỉ bổ sung một địa danh mới cho không gian đô thị Tây Hồ mà còn thể hiện sự tri ân của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô đối với những nhân vật lịch sử đã có đóng góp cho đất nước, đồng thời góp phần đưa những câu chuyện lịch sử đến gần hơn với đời sống đương đại.
Theo các tư liệu được công bố tại Hội thảo khoa học “Phó bảng Nguyễn Long và cuộc chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội năm 1882” do Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức ngày 8/11/2024, Võ Phó bảng Nguyễn Long là một trong những tướng lĩnh sát cánh cùng Tổng đốc Hoàng Diệu trong cuộc chiến bảo vệ thành Hà Nội trước cuộc tiến công của thực dân Pháp năm 1882.
TS. Lê Quang Chắn - Phó Viện trưởng điều hành Viện Sử học cho biết, sau khi hoàn thành việc chiếm đóng Nam Kỳ lục tỉnh, thực dân Pháp từng bước thực hiện kế hoạch mở rộng xâm lược ra Bắc Kỳ. Đầu năm 1882, quân Pháp đưa lực lượng ra Bắc và tiến công thành Hà Nội ngày 25/4/1882. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt dưới sự chỉ huy của Tổng đốc Hoàng Diệu cùng các tướng lĩnh và quân sĩ trong thành.
Theo TS. Lê Quang Chắn, trong số các tướng lĩnh tham gia bảo vệ thành Hà Nội, Phó bảng Nguyễn Long giữ vai trò quan trọng. Ông đỗ Cử nhân võ năm 1878 và đỗ Phó bảng khoa thi võ năm Canh Thìn 1880, sau đó được giao giữ chức Thủy vệ quân cơ, tổ chức và huấn luyện hàng nghìn quân sĩ trong thành. Khi thành Hà Nội thất thủ, Tổng đốc Hoàng Diệu tuẫn tiết, còn Phó bảng Nguyễn Long trở về mở trường dạy võ.
“Trong số các tướng lĩnh sát cánh cùng Tổng đốc Hoàng Diệu, Phó bảng Nguyễn Long có vai trò quan trọng. Ông đỗ Cử nhân võ năm 1878 và đỗ Phó bảng khoa thi võ năm Canh Thìn (1880), được giao giữ chức Thủy vệ quân cơ, tổ chức và huấn luyện hàng nghìn quân sĩ trong thành, có ý chí quyết tâm chống Pháp và chiến đấu rất anh dũng trong cuộc chiến giữ thành Hà Nội năm 1882”, TS. Lê Quang Chắn nhận định.
Các nghiên cứu tại hội thảo năm 2024 cũng góp phần bổ sung những tư liệu về thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Long, trong bối cảnh sử liệu về nhân vật này còn hạn chế. Một tư liệu đăng trên Tri Tân Tạp chí số 6, ngày 8/7/1941, cho biết Nguyễn Long có quê quán Gia Định, ngụ tại Hà Nội, là con trai của quan Suất đội Nguyễn Văn Nghĩa và cháu của quan Nam Thiên thượng trấn Tổng trấn Nguyễn Văn Luận. Ông từng giữ chức Thủy vệ quân cơ trong thời điểm quân Pháp đánh thành Hà Nội năm Nhâm Ngọ 1882.
Hội thảo cũng đặt vấn đề nghiên cứu, đánh giá đầy đủ hơn vai trò của Phó bảng Nguyễn Long trong cuộc chiến bảo vệ thành Hà Nội, đồng thời đề xuất các hình thức tôn vinh phù hợp với những đóng góp của ông đối với lịch sử dân tộc. Việc Hà Nội đặt tên phố Nguyễn Long có thể được xem là một trong những hình thức cụ thể hóa sự ghi nhận đó.
Theo quyết định của UBND thành phố, phố Nguyễn Long từ ngã ba cắt đường Vũ Tuấn Chiêu (đối diện sân khấu Trịnh Công Sơn) đến ngã ba giao cắt ngõ 52 Tô Ngọc Vân tại thung lũng hoa Hồ Tây. Phố Nguyễn Long có chiều dài 600m, rộng 14 - 17m (lòng đường 12m, vỉa hè 2x(1-3)m.
Đối với gia đình và dòng họ Võ Phó bảng Nguyễn Long, việc tên tuổi của cụ được đặt cho một tuyến phố tại Hà Nội là sự kiện mang ý nghĩa đặc biệt. Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Ngọc Quý - cháu nội Võ Phó bảng Nguyễn Long bày tỏ niềm vinh dự và tự hào trước sự ghi nhận của thành phố đối với người tiền nhân trong gia đình.
“Đối với gia đình chúng tôi, đây là một ngày đặc biệt. Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ khi cụ Võ Phó bảng Nguyễn Long đi vào lịch sử. Hôm nay, tên tuổi của cụ được thành phố Hà Nội lựa chọn để đặt tên cho một tuyến phố tại phường Tây Hồ. Đó là niềm vinh dự, niềm tự hào rất lớn đối với toàn thể con cháu trong dòng họ”, ông Nguyễn Ngọc Quý chia sẻ.
Theo ông Quý, sự ghi nhận này không chỉ dành cho gia đình mà trước hết thể hiện sự tri ân đối với một người đã cống hiến cho đất nước trong những năm tháng khó khăn. Đây cũng là sự trân trọng đối với những giá trị về lòng yêu nước, khí phách, sự trung nghĩa và đức thanh liêm mà Võ Phó bảng Nguyễn Long đã gìn giữ trong cuộc đời.
Gia đình ông Nguyễn Ngọc Quý đồng thời gửi lời cảm ơn tới lãnh đạo TP Hà Nội, phường Tây Hồ, các cơ quan chức năng, các nhà sử học, nhà nghiên cứu và cơ quan báo chí đã dành thời gian sưu tầm tư liệu, tổ chức nghiên cứu, hội thảo, góp phần làm rõ hơn thân thế, sự nghiệp và những đóng góp của Võ Phó bảng Nguyễn Long.
“Đối với gia đình chúng tôi, đây không chỉ là niềm vui mà còn là một lời nhắc nhớ về trách nhiệm. Trách nhiệm gìn giữ những di sản mà cha ông để lại, gìn giữ truyền thống yêu nước, sống thanh liêm, nhân nghĩa và tiếp tục giáo dục con cháu để xứng đáng với những giá trị mà cụ Võ Phó bảng Nguyễn Long đã vun đắp”, ông Nguyễn Ngọc Quý nói.
Việc đặt tên phố Nguyễn Long tại Tây Hồ vì vậy không chỉ mang ý nghĩa về mặt quản lý đô thị hay địa danh, mà còn góp phần tạo thêm một không gian để lịch sử được nhắc nhớ trong đời sống hôm nay. Từ những tư liệu về cuộc chiến bảo vệ thành Hà Nội năm 1882, câu chuyện về một vị tướng từng sát cánh bên Tổng đốc Hoàng Diệu được tiếp tục lưu giữ qua một địa danh giữa lòng Thủ đô.
