Phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu từ sớm
Theo nhiều chuyên gia giáo dục, việc nhận diện và bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội từ sớm là xu hướng được nhiều nền giáo dục trên thế giới quan tâm. Khi học sinh được học tập trong môi trường phù hợp với năng lực, các em có điều kiện phát triển tư duy, niềm say mê khám phá tri thức và khả năng sáng tạo.
Trao đổi với chúng tôi, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, đề xuất mở trường chuyên từ bậc THCS có thể xem là một cơ hội để Hà Nội thí điểm những mô hình giáo dục mang tính chiến lược. Tuy nhiên, theo ông, dự thảo này vẫn cần được nghiên cứu thận trọng để tránh những hệ lụy không mong muốn.
TS Nguyễn Tùng Lâm nhấn mạnh, yếu tố quan trọng nhất trong bồi dưỡng học sinh năng khiếu không phải là “chuyên hóa” sớm mà là nhận diện đúng tiềm năng và tạo môi trường giáo dục phù hợp. Thực tế hiện nay, giáo dục phổ thông vẫn còn chịu áp lực về thành tích, trong khi việc khơi dậy hứng thú học tập và phát triển năng lực cá nhân của học sinh chưa được chú trọng đầy đủ. “Thay vì chạy theo mô hình trường chuyên, lớp chọn, chúng ta nên có cơ chế sàng lọc để phát hiện những học sinh có thiên hướng trong nhiều lĩnh vực như khoa học, nghệ thuật hay thể thao. Từ đó có thể xây dựng các trung tâm bồi dưỡng năng khiếu đặc thù, nơi các em được học tập một hoặc hai buổi mỗi tuần với sự hướng dẫn bài bản”, TS Nguyễn Tùng Lâm đề xuất.
Cần thận trọng để bảo đảm mục tiêu giáo dục
Từ góc nhìn của người trực tiếp giảng dạy, cô giáo Phạm Thanh Bình, giáo viên Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-Giáo dục thường xuyên Tây Hồ (Hà Nội), người có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy ở cả bậc THCS và THPT cho rằng, việc thành lập trường chuyên từ cấp THCS có thể mang lại nhiều lợi ích nếu được triển khai hợp lý. Theo cô giáo Phạm Thanh Bình: Mô hình này có thể giúp hệ thống giáo dục phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội, đồng thời đáp ứng mong muốn của nhiều phụ huynh khi muốn con em được học tập trong môi trường phù hợp với sở trường. Khi học sinh được học trong môi trường chuyên biệt, giáo viên cũng có điều kiện xây dựng bài giảng theo hướng nâng cao, tập trung vào việc phát triển tư duy và khả năng ứng dụng kiến thức của các em. Việc học thêm hay luyện thi không hoàn toàn phụ thuộc vào việc có mở trường chuyên hay không, mà còn liên quan đến định hướng của gia đình và sự chủ động của học sinh.
Chị Nguyễn Thị Đào có con đang học Lớp 8A1, Trường THCS Dịch Vọng (Hà Nội) cho rằng, việc thành lập trường chuyên từ bậc THCS có thể tạo thêm cơ hội để học sinh có năng lực nổi trội được học tập trong môi trường phù hợp. “Theo tôi, nếu những học sinh có năng khiếu được định hướng và bồi dưỡng từ sớm thì sẽ phát huy tốt khả năng của mình. Việc có thêm trường chuyên ở cấp THCS cũng giúp các con có môi trường học tập tốt hơn, được học với những bạn cùng mục tiêu và được thầy cô đầu tư nhiều hơn”, chị Nguyễn Thị Đào chia sẻ.
Trong khi đó, chị Nguyễn Thị Ánh có con trai đang học Lớp 3A, Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm (Hà Nội) lại cho rằng: “Điều quan trọng nhất với học sinh ở lứa tuổi nhỏ vẫn là được học tập và trải nghiệm một cách tự nhiên. Nếu việc hướng tới các trường chuyên từ quá sớm trở thành mục tiêu chính thì có thể khiến trẻ mất đi sự thoải mái trong những năm đầu đời đi học. Tôi nghĩ ở giai đoạn tiểu học và đầu cấp THCS, các con nên có nhiều thời gian để khám phá sở thích, học nhiều kỹ năng khác nhau và phát triển toàn diện. Với tôi, điều quan trọng là con được học trong môi trường vui vẻ, có nhiều trải nghiệm hơn là phải chạy theo thành tích”.
Việc cho phép TP Hà Nội thí điểm mô hình trường chuyên từ bậc THCS vì vậy cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá tác động toàn diện từ Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như các cơ quan lập pháp. Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng chương trình học phù hợp với tâm lý lứa tuổi, tránh biến môi trường học tập thành cuộc đua thành tích. Ở góc độ rộng hơn, nhiều ý kiến cho rằng mục tiêu cốt lõi của giáo dục vẫn phải là phát triển con người toàn diện, khuyến khích tư duy độc lập, sáng tạo và niềm vui học tập. Dù học sinh học ở trường chuyên hay trường phổ thông bình thường, điều quan trọng là các em được tạo điều kiện để phát huy thế mạnh của mình và trưởng thành trong môi trường giáo dục nhân văn.
