Doanh nghiệp Việt trước yêu cầu nâng tầm vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu

Ngày 18/11 tại Hà Nội, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn Đầu tư và Kinh doanh quốc tế nhằm kết nối chính sách với thực tiễn, chia sẻ giải pháp và thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động đầu tư, kinh doanh tại thị trường nước ngoài, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cho biết, kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 1.000 tỷ USD là dấu ấn quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế đất nước, đồng thời cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập với những yêu cầu cao hơn. Đằng sau dấu mốc về quy mô thương mại là bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp trong nước.

ong-pham-manh-hung-1795001680.png
Ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV).

Theo ông Phạm Mạnh Hùng, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tập trung xuất khẩu sản phẩm sang xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị và tham gia sâu hơn vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất, kinh doanh toàn cầu.

“Đã đến lúc các doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy xuất khẩu sản phẩm sang xây dựng thương hiệu, từ tham gia chuỗi cung ứng sang nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị, từ tìm kiếm thị trường sang chủ động kiến tạo những không gian phát triển mới. Đây là những mục tiêu có ý nghĩa quan trọng, thể hiện định hướng thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Tuy nhiên, để biến khát vọng thành hiện thực, doanh nghiệp không chỉ cần những mục tiêu lớn mà còn cần các cơ chế đủ thông thoáng, công cụ hỗ trợ hiệu quả và cơ hội hợp tác cụ thể”, ông Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Lãnh đạo Đài Tiếng nói Việt Nam kỳ vọng diễn đàn không chỉ dừng lại ở trao đổi thông tin, giới thiệu chính sách mà còn trở thành không gian đối thoại, tìm kiếm giải pháp và kết nối cơ hội hợp tác thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp.

Phân tích định hướng vươn ra thị trường quốc tế, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, diễn đàn là dịp nhìn lại chặng đường 30 - 40 năm đổi mới với hai trục chính là mở rộng cơ hội và nâng cao năng lực. Trong đó, chương trình “Go Global” được xem là định hướng đáng chú ý, thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài, bao gồm cả hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A), đồng thời đặt ra yêu cầu huy động nguồn tài chính quốc tế phục vụ mở rộng kinh doanh.

ts-vo-tri-thanh-1795001680.png
TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh.

Theo TS. Võ Trí Thành, hội nhập thông qua thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài là lựa chọn phù hợp với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn phát triển mới, tư duy hội nhập cũng cần thay đổi. “Go Global” không đơn thuần là mở rộng sự hiện diện ở nước ngoài để khẳng định vị thế, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp tiến nhanh hơn, học hỏi nhiều hơn, tiếp cận công nghệ tốt hơn, huy động thêm nguồn vốn và nâng cao kỹ năng.

Tham luận về bối cảnh đầu tư và kinh doanh quốc tế, TS. Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tiền tệ Quốc gia, chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV nhận định, hoạt động đầu tư toàn cầu đang chịu tác động đồng thời của nhiều xu hướng lớn. Nổi bật là cạnh tranh chiến lược và bảo hộ thương mại, công nghệ gia tăng; chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng; sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tài chính số; cùng quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, thương mại và sản xuất.

TS. Cấn Văn Lực nhận diện 10 xu hướng đầu tư và kinh doanh quốc tế chủ đạo giai đoạn 2026 - 2030, gồm trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa; bán dẫn và công nghệ cao; chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng; tái cấu trúc chuỗi cung ứng; kinh tế số và thương mại điện tử xuyên biên giới; an ninh năng lượng và tài nguyên chiến lược; dịch chuyển đầu tư, sản xuất sang châu Á; y tế, dược phẩm và công nghệ sinh học; logistics thông minh; dịch vụ tài chính và đầu tư xuyên biên giới.

Đáng chú ý, dòng vốn quốc tế đang hướng nhiều hơn vào hạ tầng, năng lượng, công nghệ số, AI, trung tâm dữ liệu và bán dẫn. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới, đồng thời mở ra cơ hội để các nền kinh tế đang phát triển tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) tháng 10/2026, tăng trưởng kinh tế toàn cầu bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt khoảng 3,2%, thấp hơn mức 4% của giai đoạn 2021 - 2025. Thương mại toàn cầu dự kiến tăng 4,6% trong năm 2026 và phục hồi lên 4,7% vào năm 2027.

ts-can-van-luc-1795001682.png
TS. Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tiền tệ Quốc gia, chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV.

Với Việt Nam, cơ hội đáng chú ý là khả năng đón dòng vốn dịch chuyển từ các trung tâm sản xuất truyền thống, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn, điện tử, AI và công nghệ cao. Bên cạnh đó là dư địa thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo, pin, sản xuất xanh, cảng biển, kho vận, trung tâm trung chuyển và dịch vụ tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, Việt Nam phải cạnh tranh với nhiều nền kinh tế trong khu vực như Ấn Độ, Indonesia, Philippines, Thái Lan và Malaysia trong thu hút đầu tư. Những hạn chế về nhân lực chất lượng cao, công nghệ lõi, công nghiệp hỗ trợ, hạ tầng điện, nước sạch và hạ tầng số vẫn là những điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Doanh nghiệp cũng phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, lao động, xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu, trong khi chi phí chuyển đổi xanh, chuyển đổi số còn lớn. Những biến động địa chính trị, lạm phát, lãi suất, tỷ giá cùng rủi ro về an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng, an ninh mạng và tài chính cũng khiến môi trường kinh doanh quốc tế khó dự báo hơn.

Trước bối cảnh đó, TS. Cấn Văn Lực khuyến nghị doanh nghiệp triển khai đồng bộ “bộ tứ chuyển đổi”, gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi lao động; đa dạng hóa thị trường, đối tác, chuỗi cung ứng, sản phẩm và dịch vụ; tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn vốn, tối ưu cấu trúc tài chính, chủ động quản trị rủi ro tỷ giá, lãi suất, dòng tiền và tăng cường ứng dụng AI, dữ liệu trong quản trị, điều hành.

“Đặc biệt, nâng cao năng lực cạnh tranh phải bắt đầu từ nội lực doanh nghiệp, bao gồm nhân lực, công nghệ, quản trị, chất lượng sản phẩm, văn hóa doanh nghiệp và các tiêu chuẩn ESG. Minh bạch xuất xứ hàng hóa, nguyên phụ liệu đầu vào, bảo vệ sở hữu trí tuệ và tăng tính tự chủ trong chuỗi cung ứng cũng là những yêu cầu ngày càng quan trọng”, TS. Cấn Văn Lực nêu rõ.

Bàn về khả năng chuyển hóa nguồn lực quốc tế thành sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, TS. Trần Hải Linh - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam – Hàn Quốc (VKBIA) cho rằng, thu hút vốn đầu tư quốc tế rất quan trọng, nhưng điều quan trọng hơn là biến nguồn vốn đó thành năng lực nội sinh của nền kinh tế. Nguồn lực quốc tế không chỉ gồm vốn mà còn có công nghệ, tri thức, kinh nghiệm quản trị, hệ thống phân phối, tiêu chuẩn quốc tế, mạng lưới đối tác và nhân lực chất lượng cao.

“Cần thay đổi tư duy từ thu hút đầu tư sang hợp tác đầu tư; từ tiếp nhận nguồn lực sang cùng kiến tạo giá trị; từ tham gia chuỗi cung ứng sang từng bước làm chủ những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn”, TS. Trần Hải Linh nhấn mạnh.

ts-tran-hai-linh-1795001681.png
TS. Trần Hải Linh - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam – Hàn Quốc (VKBIA).

Thực tiễn hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc sau hơn ba thập niên thiết lập quan hệ ngoại giao cho thấy dư địa phát triển còn lớn, nhất là trong thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ và công nghiệp công nghệ cao. Sự hiện diện của các tập đoàn như Samsung, LG, SK, Hyundai, CJ, Posco đã góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, xuất khẩu, tạo việc làm và hình thành các chuỗi cung ứng sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam.

Tuy nhiên, theo TS. Trần Hải Linh, vấn đề đặt ra là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia sản xuất, gia công mà còn đủ năng lực trở thành nhà cung ứng, đối tác nghiên cứu, đối tác công nghệ và đối tác chiến lược của các tập đoàn quốc tế.

Để làm được điều này, kết nối đầu tư cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và lợi thế cụ thể của từng địa phương. Cần tăng cường liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức hỗ trợ nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Hợp tác quốc tế cũng cần được tổ chức theo chuỗi giá trị, thay vì chỉ dừng ở những giao dịch riêng lẻ.

Trong nông nghiệp, doanh nghiệp cần kết nối từ vùng nguyên liệu, công nghệ canh tác, chế biến sâu, bảo quản, logistics đến tiêu chuẩn chất lượng và hệ thống phân phối quốc tế. Trong công nghiệp, trọng tâm là phát triển công nghiệp hỗ trợ, linh kiện, vật liệu mới, công nghệ sản xuất và năng lực nghiên cứu – phát triển.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác quốc tế mở ra cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, nhất là trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, để đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế giá cả mà phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, bao bì, thời gian giao hàng và năng lực cung ứng ổn định.

TS. Trần Hải Linh đề xuất xây dựng cơ chế kết nối quốc tế thường xuyên theo nhu cầu thực chất của doanh nghiệp; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trở thành nhà cung ứng đạt chuẩn cho các tập đoàn lớn; thúc đẩy đầu tư gắn với chuyển giao công nghệ, nghiên cứu – phát triển và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, cần phát huy vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong kết nối đầu tư, thương mại, khoa học – công nghệ và mở rộng thị trường.

dien-dan-dau-tu-va-kinh-doanh-quoc-te-1795001682.png
Diễn đàn Đầu tư và Kinh doanh quốc tế.

Một đề xuất đáng chú ý là mô hình “Kết nối năm nhà – Kiến tạo giá trị toàn cầu”, với sự phối hợp giữa Nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà đầu tư và nhà kết nối quốc tế. Mô hình hướng tới kết nối đồng bộ thể chế, vốn, công nghệ, tri thức, thị trường và nhân lực, tạo nền tảng cho các chương trình hợp tác thực chất, bền vững.

Trong hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc, năm lĩnh vực được đề xuất ưu tiên gồm công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn và công nghiệp hỗ trợ; nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và phân phối quốc tế; năng lượng xanh, vật liệu mới; logistics, du lịch và dịch vụ chất lượng cao; giáo dục, y tế, khoa học – công nghệ và đào tạo nhân lực.

Hội nhập quốc tế đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt doanh nghiệp Việt Nam trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Việc tận dụng dòng vốn, mở rộng xuất khẩu hay tham gia chuỗi cung ứng cần đi cùng nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận công nghệ, xây dựng thương hiệu và làm chủ những khâu tạo giá trị gia tăng cao. Chỉ khi chuyển từ vị thế tham gia sang chủ động hợp tác, từ gia công sang sáng tạo và từ tiếp nhận nguồn lực sang cùng kiến tạo giá trị, doanh nghiệp Việt Nam mới có thể nâng tầm hiện diện và năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.