Người thầy trong kỷ nguyên AI: Khơi dậy tài năng và trách nhiệm cống hiến trong giáo dục

Khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được sử dụng rộng rãi trong học tập, vai trò của người thầy cũng cần thay đổi. GS.TSKH.BS. Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, cho rằng giáo dục cần chú trọng phát triển tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và ý thức trách nhiệm, giúp người học sử dụng kiến thức, năng lực của mình để đóng góp cho xã hội.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, GS. Dương Quý Sỹ cho rằng, thước đo thành tựu giáo dục không đơn thuần là những tấm huy chương, bảng xếp hạng hay số lượng bằng cấp. Chất lượng con người được đào tạo và những giá trị họ tạo ra cho xã hội mới là điều cần được quan tâm. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với giáo dục Việt Nam khi đất nước đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

gs-quy-sy-17853971128591760439945-1795060038.jpg
GS. Dương Quý Sỹ: giáo dục cần chú trọng phát triển tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và ý thức trách nhiệm của người học

Giáo dục trong kỷ nguyên AI: Người thầy phải dạy học sinh biết đặt câu hỏi

Sự phát triển của AI đang thay đổi cách học sinh tiếp cận kiến thức. Các em có thể tìm kiếm thông tin, giải đáp thắc mắc và sử dụng công nghệ để hỗ trợ học tập. Khi việc tiếp cận tri thức trở nên dễ dàng hơn, phương pháp giảng dạy cũng cần thay đổi.

GS. Dương Quý Sỹ cho rằng công nghệ có thể hỗ trợ cung cấp thông tin nhưng không thể thay thế hoàn toàn người thầy trong việc hình thành nhân cách, định hướng giá trị sống và truyền cảm hứng cho học sinh.

Người thầy cần khuyến khích học sinh tìm hiểu những điều chưa biết, hướng dẫn các em tự tìm lời giải và rèn luyện khả năng đặt ra những câu hỏi có giá trị sáng tạo. Cách dạy nặng về ghi nhớ, áp đặt kiến thức cần được thay đổi theo hướng gợi mở, khuyến khích học sinh suy nghĩ độc lập, chủ động tìm tòi. Nhà trường cũng cần tôn trọng sự khác biệt về năng lực, sở trường của từng học sinh. Mỗi em cần có cơ hội phát huy khả năng của mình, được tranh luận trên tinh thần khoa học, thử nghiệm những ý tưởng mới và rút kinh nghiệm từ sai lầm.

Theo GS. Dương Quý Sỹ, đổi mới phương pháp dạy học phải đi cùng đổi mới kiểm tra, đánh giá, giảm áp lực thi cử và khắc phục bệnh thành tích. Việc đánh giá cần chú trọng khả năng vận dụng kiến thức, hướng tới thực học, thực hành.

Những năm qua, giáo dục Việt Nam đã có nhiều thay đổi, nhất là việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học. Tuy nhiên, để thực hiện được mục tiêu này, mỗi giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp, thường xuyên cập nhật kiến thức và nâng cao năng lực chuyên môn.

Cùng với yêu cầu đổi mới, ông nhấn mạnh trách nhiệm của nhà giáo trong việc giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, lòng tự trọng và tinh thần trách nhiệm. Đây là những phẩm chất cần được duy trì trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào của giáo dục. 

khoa-hohc-chien-luoc-17927320507011790277419-1795060114.jpg
Giáo dục phải giúp người học hình thành ý thức sử dụng năng lực của mình

GS. Dương Quý Sỹ cho rằng, "Tài năng để phụng sự - Năng lực để cống hiến" cần trở thành định hướng giá trị cốt lõi của giáo dục Việt Nam. Tài năng cần được phát hiện, bồi dưỡng và tạo điều kiện phát triển. Đồng thời, giáo dục phải giúp người học hình thành ý thức sử dụng năng lực của mình để giải quyết những vấn đề của cuộc sống và đóng góp cho cộng đồng.

Những thành tích của học sinh Việt Nam tại các kỳ thi Olympic quốc tế, sự phát triển của giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo cho thấy tiềm năng trí tuệ của người Việt Nam. Tuy nhiên, chất lượng giáo dục cần được đánh giá qua năng lực thực tế, phẩm chất và những đóng góp của người học sau khi được đào tạo.

Theo ông, bên cạnh việc trang bị kiến thức, nhà trường cần chú trọng giáo dục nhân cách, lòng nhân ái và ý thức công dân. Người học phải hiểu được trách nhiệm của mình đối với gia đình, cộng đồng và đất nước. Để phát triển nguồn nhân lực, việc bảo đảm cơ hội học tập cho mọi học sinh cũng rất cần thiết. Các chính sách miễn, giảm học phí, đầu tư cơ sở vật chất trường học, xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền góp phần cải thiện điều kiện học tập, nhất là đối với học sinh ở vùng khó khăn.

GS. Dương Quý Sỹ cũng đánh giá cao sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đội ngũ nhà giáo thông qua Luật Nhà giáo và các chủ trương cải thiện tiền lương, phụ cấp, chế độ đãi ngộ. Những chính sách này có ý nghĩa trong việc nâng cao vị thế, tạo điều kiện để giáo viên yên tâm công tác, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, GS. Dương Quý Sỹ cho rằng, di sản lớn nhất của người thầy sau những năm tháng đứng trên bục giảng là những thế hệ học trò trưởng thành, biết sống tử tế, có trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm với quê hương, đất nước.