Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số và khoa học dữ liệu đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động chăm sóc sức khỏe, giáo dục y học đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện. Vấn đề không chỉ là cập nhật công nghệ vào giảng dạy mà quan trọng hơn là bảo đảm người học có đủ kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hành, đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp, đặt an toàn người bệnh ở vị trí trung tâm.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, định hướng lấy năng lực nghề nghiệp và sự an toàn của người bệnh làm căn cứ xuyên suốt trong đào tạo. Các cơ sở đào tạo cần xác định rõ người học sau khi tốt nghiệp phải làm được gì, đáp ứng những yêu cầu nào để có thể thực hành an toàn, hiệu quả.
Theo Thứ trưởng, chuẩn đầu ra cần được cụ thể hóa thành những năng lực có thể quan sát và đánh giá. Chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và công tác lượng giá phải gắn kết chặt chẽ với các năng lực này. Bên cạnh kiến thức và kỹ năng chuyên môn, các trường cần chú trọng phát triển tư duy phản biện, khả năng thích ứng và tinh thần học tập suốt đời cho người học.
Thứ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng công nghệ số và AI có trách nhiệm, hướng đến chất lượng học tập thực chất. Công nghệ mở ra cơ hội phát triển học liệu, cá thể hóa việc học, mở rộng hoạt động mô phỏng và hỗ trợ giảng viên theo dõi tiến bộ của sinh viên. Tuy nhiên, các cơ sở đào tạo cần lựa chọn giải pháp phù hợp với mục tiêu, đánh giá hiệu quả và bảo đảm điều kiện triển khai.
“Cả giảng viên và sinh viên đều phải làm chủ công nghệ số. Công nghệ phát triển đến đâu, năng lực con người phải theo kịp đến đó thì hệ thống mới vận hành hiệu quả”, Thứ trưởng nói.
Thứ trưởng Bộ Y tế lưu ý các cơ sở đào tạo cần hướng dẫn người học kiểm chứng thông tin, nhận diện giới hạn của AI, bảo vệ dữ liệu người bệnh và tuân thủ liêm chính học thuật. Đổi mới đào tạo cũng phải bắt đầu từ năng lực của đội ngũ giảng viên, thông qua việc tăng cường bồi dưỡng phương pháp giảng dạy, kỹ năng lượng giá theo năng lực, kỹ năng phản hồi và năng lực số, đặc biệt đối với giảng viên tại các cơ sở thực hành.
Bên cạnh đó, nhà trường và bệnh viện cần phối hợp chặt chẽ để bảo đảm người học được thực hành có mục tiêu, có giám sát và có phản hồi. Hoạt động mô phỏng cần được phát triển phù hợp, kết hợp với trải nghiệm thực tế tại bệnh viện và cộng đồng.
Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị là công tác chuẩn bị cho kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh dự kiến triển khai lần đầu trên phạm vi toàn quốc từ năm 2027 theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, đây là dấu mốc quan trọng trong công tác bảo đảm chất lượng nhân lực y tế, hướng đến mục tiêu bảo vệ người bệnh. Vì vậy, các cơ sở đào tạo cần khẩn trương rà soát chương trình, đối chiếu chuẩn đầu ra với yêu cầu năng lực hành nghề, xác định những nội dung cần củng cố và hỗ trợ người học chuẩn bị kịp thời.
Các đơn vị chức năng của Bộ Y tế cần phối hợp với Hội đồng Y khoa Quốc gia và các bên liên quan để cung cấp thông tin, hướng dẫn theo thẩm quyền, hỗ trợ cơ sở đào tạo và người học chủ động chuẩn bị cho kỳ kiểm tra.
Theo GS.TS.BS Lê Quang Cường - Chủ tịch Hội Giáo dục Y học Việt Nam (VAME), nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, giáo dục y học Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi quan trọng, từ mô hình đào tạo truyền thống chủ yếu chú trọng truyền thụ kiến thức sang mô hình lấy người học làm trung tâm, chú trọng chuẩn đầu ra và năng lực thực hành nghề nghiệp.
Các phương pháp đào tạo dựa trên năng lực (CBME), học tập qua tình huống lâm sàng, mô phỏng, đào tạo liên ngành và lượng giá năng lực ngày càng được quan tâm, triển khai tại nhiều cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, trước sự thay đổi nhanh chóng của khoa học công nghệ, mô hình bệnh tật và nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chất lượng đào tạo, năng lực thực hành lâm sàng, tính chuyên nghiệp và khả năng thích ứng của người học vẫn cần tiếp tục được cải thiện.
GS.TS.BS Lê Quang Cường nhấn mạnh, kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề không đơn thuần là một kỳ thi mà là bước chuyển quan trọng trong việc chuẩn hóa chất lượng đầu ra của đào tạo y khoa và năng lực của người hành nghề. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trách nhiệm lớn hơn đối với các cơ sở đào tạo trong việc bảo đảm chất lượng chương trình và năng lực thực tế của sinh viên tốt nghiệp.
Chia sẻ tại hội nghị, ông Nguyễn Ngô Quang - Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) cho biết, trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Bộ Y tế định hướng triển khai mô hình đánh giá kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, thay vì chỉ kiểm tra kiến thức.
Theo lộ trình được chia sẻ tại hội nghị, từ năm 2027, kỳ kiểm tra dự kiến triển khai đối với các chức danh bác sĩ, gồm bác sĩ đa khoa, bác sĩ y học dự phòng, bác sĩ răng hàm mặt, bác sĩ y học cổ truyền và bác sĩ nội trú. Kỳ kiểm tra dự kiến tổ chức vào tháng 3 và tháng 12/2027. Từ năm 2028, việc kiểm tra dự kiến mở rộng sang các chức danh y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh; năm 2029 tiếp tục triển khai đối với các chức danh chuyên môn còn lại theo quy định.
Hiện Hội đồng Y khoa Quốc gia đã thành lập các ban chuyên môn, trong đó khối lượng công việc lớn tập trung vào xây dựng công cụ đánh giá. Theo định hướng được giới thiệu, sau khi hoàn thành quá trình đào tạo và thực hành theo quy định, người học sẽ tham gia kiểm tra lý thuyết, dự kiến tổ chức trên máy tính bằng hình thức trắc nghiệm, lựa chọn một đáp án đúng nhất. Các khâu từ đăng ký, xét duyệt hồ sơ, tổ chức kiểm tra, chấm điểm, thông báo kết quả đến phúc khảo sẽ được xây dựng thành quy trình thống nhất.
Từ góc độ giáo dục đại học, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, bảo đảm chất lượng và chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp là yêu cầu bắt buộc đối với từng lĩnh vực đào tạo. Riêng khối ngành sức khỏe, kết nối giữa giảng đường và thực hành lâm sàng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Theo đó, kiến thức y học cơ sở cần được vận dụng để giải thích các tình huống lâm sàng; sinh viên cần được luyện tập thông qua mô phỏng trước khi tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Các công cụ như bệnh án điện tử mô phỏng có thể hỗ trợ sinh viên rèn luyện kỹ năng khai thác bệnh sử, kê đơn và ý thức bảo mật thông tin. AI cũng có thể được ứng dụng để xây dựng tình huống, mô phỏng đối thoại bác sĩ – bệnh nhân, qua đó hỗ trợ phát triển tư duy lâm sàng.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo khẳng định, công tác đánh giá cần đổi mới theo hướng chú trọng chuẩn năng lực thực hành, khả năng xử lý tình huống lâm sàng, phản hồi của người bệnh và sự tiến bộ thể hiện qua hồ sơ học tập, thay vì chỉ tập trung vào điểm số. Việc đưa công nghệ vào giáo dục y học cần được đánh giá thận trọng, nghiêm túc và có trách nhiệm trước khi mở rộng ứng dụng trong thực tiễn.
Tại hội nghị, PGS.TS Lê Anh Sơn - Phó Tổng giám đốc thường trực, Giám đốc Đại học Phenikaa chia sẻ về việc kết hợp đào tạo với thực hành lâm sàng, mô phỏng y khoa và ứng dụng công nghệ số. Theo ông, sinh viên cần được rèn luyện kỹ năng trong môi trường mô phỏng an toàn, tiếp cận thực tế lâm sàng và làm quen với dữ liệu, công nghệ ngay trong quá trình học tập.
PGS.TS Lê Anh Sơn cho rằng, sự phối hợp giữa các cơ sở đào tạo, bệnh viện và tổ chức chuyên môn có vai trò quan trọng trong đổi mới giáo dục y học. “Không một cơ sở đào tạo nào có thể đơn độc giải quyết những thách thức của giáo dục y học hiện đại. Chúng tôi mong muốn cùng các trường, các bệnh viện và Hội Giáo dục Y học Việt Nam thúc đẩy hợp tác trong chia sẻ học liệu và ca bệnh mô phỏng, xây dựng nguyên tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong đào tạo y khoa, và trao đổi giảng viên, người học, nghiên cứu với các đối tác trong nước và quốc tế”, ông cho hay.
Với sự tham gia của các cơ sở đào tạo, chuyên gia trong nước và quốc tế, Hội nghị Giáo dục Y học toàn quốc lần thứ X năm 2026 là diễn đàn trao đổi về những yêu cầu mới đối với đào tạo nhân lực y tế trong thời kỳ chuyển đổi số. Những nội dung được thảo luận hướng tới mục tiêu đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng thực hành, chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp và chuẩn bị cho việc triển khai kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề, qua đó góp phần bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực y tế và an toàn cho người bệnh.
