Đây là năm thứ ba diễn đàn được tổ chức, trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Yêu cầu đặt ra là phải tái định vị vai trò của khu vực kinh tế hợp tác, nòng cốt là hợp tác xã, trong tổng thể hệ sinh thái phát triển chung.
Với chủ đề “Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân”, diễn đàn hướng tới làm rõ mối quan hệ bổ trợ, liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, chế biến, xuất khẩu và logistics nông sản.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, bà Cao Xuân Thu Vân - Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam nhấn mạnh, trong bối cảnh mới, câu hỏi không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là “hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân”. Bà cho biết, việc lựa chọn chủ đề của diễn đàn năm nay xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, đồng thời khẳng định: “Nền kinh tế thành công không phải là nền kinh tế vận hành dựa trên các chủ thể đơn lẻ, mà là nền kinh tế được tổ chức theo hệ sinh thái, nơi các thành phần tương tác, bổ trợ và cùng phát triển”.
Theo Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể của Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ sinh thái quốc gia, với hơn 35.000 hợp tác xã và gần 7 triệu thành viên tính đến tháng 3/2026; khoảng 78% hợp tác xã hoạt động hiệu quả, hàng nghìn đơn vị đã tham gia chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy hợp tác xã đang chuyển mình từ mô hình hỗ trợ sang một chủ thể kinh tế năng động, có khả năng tham gia sâu vào thị trường.
Bà Vân cũng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh hiện nay, không khu vực kinh tế nào có thể phát triển đơn lẻ. Doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu ổn định, nông dân cần đầu ra bền vững, công nghệ cần môi trường ứng dụng, còn tài chính cần các mô hình kinh doanh khả thi. Chính vì vậy, sự kết nối giữa hợp tác xã và khu vực kinh tế tư nhân là tất yếu khách quan. Khi hai lực lượng này kết hợp, không chỉ hình thành các giao dịch kinh tế mà còn tạo ra những chuỗi giá trị mới, mở ra cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân.
Từ thực tiễn nhiều mô hình liên kết thành công trong nông nghiệp, du lịch cộng đồng và thương mại điện tử, bà khẳng định hợp tác xã hoàn toàn có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị hiện đại nếu được kết nối đúng cách. Trong thời gian tới, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa hợp tác xã với doanh nghiệp, thị trường và các chủ thể khác, đồng hành trong đổi mới quản trị, ứng dụng công nghệ và hoàn thiện cơ chế chính sách.
Tại Diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định, khu vực kinh tế tập thể và hợp tác xã là thành phần quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân tạo nên nền tảng vững chắc cho nền kinh tế quốc gia. Ông cho biết, ngành ngân hàng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khơi thông nguồn vốn và thúc đẩy các mô hình liên kết chuỗi giá trị.
Theo ông Cảnh, quan điểm xuyên suốt của Đảng tại các nghị quyết lớn là phát triển kinh tế tập thể bền vững, trong đó hợp tác xã giữ vai trò trung tâm kết nối giữa nông dân và doanh nghiệp. “Ngân hàng Nhà nước đã chủ động hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất để khu vực này tiếp cận vốn và dịch vụ tài chính” - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh.
Hiện nay, các chính sách tín dụng đã được điều hành linh hoạt, lãi suất cho vay ngắn hạn đối với lĩnh vực ưu tiên, bao gồm hợp tác xã, được duy trì ở mức thấp; đồng thời, hành lang pháp lý liên tục được hoàn thiện nhằm giảm thủ tục và tăng khả năng tiếp cận vốn. Đặc biệt, các cơ chế tín dụng đặc thù cho nông nghiệp đã nâng mức cho vay không tài sản bảo đảm lên tới 5 tỷ đồng đối với hợp tác xã, thậm chí đạt 70 – 80% giá trị dự án đối với các mô hình liên kết và ứng dụng công nghệ cao.
Ở góc độ thể chế, ông Đỗ Mạnh Khởi - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) đánh giá, Nghị quyết 68-NQ/TW đã tạo ra động lực mạnh mẽ cho khu vực kinh tế tư nhân chỉ sau gần một năm triển khai. Ông cho biết số lượng doanh nghiệp đang hoạt động đã đạt gần 1,02 triệu, với tốc độ gia nhập thị trường ở mức kỷ lục.
Theo ông Khởi, cải cách thể chế là yếu tố then chốt, khi hàng nghìn thủ tục hành chính đã được cắt giảm, giúp tiết kiệm chi phí lớn cho doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh: “Việc tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính dự kiến tiết giảm chi phí tuân thủ khoảng 48,6 nghìn tỷ đồng mỗi năm”.
Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn khẳng định, khu vực kinh tế tư nhân đã phát triển mạnh mẽ và hiện đóng góp trên 50% GDP, tạo việc làm cho hơn 80% lực lượng lao động. Đồng thời, khu vực kinh tế tập thể và hợp tác xã vẫn giữ vai trò nền tảng trong tổ chức sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, bà Yến chỉ ra rằng giữa hai khu vực vẫn tồn tại khoảng cách lớn, chưa hình thành được mối liên kết chặt chẽ và bền vững. Theo bà, trong bối cảnh yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và phát triển xanh ngày càng cao, cần xây dựng các thiết chế trung gian đủ mạnh, trong đó hợp tác xã đóng vai trò then chốt để tổ chức lại sản xuất và giảm chi phí giao dịch.
Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn nhấn mạnh, cần chuyển từ tư duy “liên kết đơn lẻ” sang “hệ sinh thái tích hợp”, trong đó doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, hợp tác xã tổ chức sản xuất và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Bà đề xuất hoàn thiện chính sách liên kết chuỗi giá trị, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, phát triển “nông dân số”, “hợp tác xã số” và tích hợp các chương trình phát triển nông thôn, coi hợp tác xã là trung tâm trong các chiến lược như xây dựng nông thôn mới hay phát triển sản phẩm OCOP.
Ở góc độ học thuật, GS.TS Hoàng Văn Cường - Nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách Quốc hội khóa XV phân tích bản chất của hợp tác xã nằm ở sự liên kết giữa các cá nhân. Ông khẳng định: “Bản chất của hợp tác xã chính là ra đời dựa vào sự liên kết của các tư nhân. Nếu không có liên kết thì sẽ không có hợp tác xã”.
Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nhu cầu liên kết xuất phát từ việc tối ưu hóa sản xuất, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông nhấn mạnh rằng, hợp tác xã phải giúp gia tăng giá trị cho từng thành viên, nếu chỉ dừng lại ở việc thu mua và tiêu thụ sản phẩm thì không khác một doanh nghiệp trung gian.
GS.TS Hoàng Văn Cường cũng chỉ ra sự khác biệt giữa doanh nghiệp “đầu mối” và “đầu kéo”, trong đó doanh nghiệp đầu kéo không chỉ thu mua mà còn đầu tư vào sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ rủi ro. Ông nhận định: “Hiện nay chúng ta đang thiếu những doanh nghiệp đầu kéo”, đồng thời kiến nghị cần có chính sách để thúc đẩy mô hình này nhằm nâng cao năng lực chuỗi giá trị.
Trong khi đó, Luật sư Trương Thanh Đức - Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho rằng, cần nhìn nhận lại toàn diện hệ thống pháp luật về hợp tác xã để tạo động lực phát triển thực chất. Ông nhấn mạnh, mục tiêu cốt lõi của hợp tác xã là lợi ích thành viên và đặt vấn đề về chính sách thuế, tín dụng cần phù hợp với đặc thù mô hình này.
Luật sư Trương Thanh Đức nhận định: “Hợp tác xã muốn phát triển thì phải có động lực, mà động lực ở đây chính là cơ chế về tài chính, đất đai”. Đồng thời, ông cũng lưu ý đến yêu cầu minh bạch trong liên kết và cho rằng hợp tác xã cần tăng cường sử dụng cơ chế trọng tài để bảo vệ quyền lợi và nâng cao tính chuyên nghiệp trong hợp đồng.
Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026 khép lại với nhiều đề xuất chính sách và giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy liên kết giữa hợp tác xã và khu vực kinh tế tư nhân. Tinh thần xuyên suốt được các đại biểu thống nhất là khi giá trị hợp tác được kết hợp với sự năng động của kinh tế tư nhân, một hệ sinh thái kinh tế bao trùm, hiệu quả và bền vững sẽ được hình thành, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.
